Ruajtja e gjuhës shqipe në familjet shqiptare në diasporë

Jeta në diasporë e vendos familjen shqiptare përballë një realiteti të përditshëm: fëmija rritet mes gjuhës së familjes dhe gjuhës së vendit ku jeton. Në shtëpi dëgjon shqip, ndërsa në shkollë, me shokët dhe në pjesën më të madhe të veprimtarive të tij përdor një gjuhë tjetër.

Me kalimin e kohës, gjuha e shkollës mund të bëhet edhe gjuha e lojës, e bisedave mes vëllezërve e motrave dhe e shprehjes së mendimeve. Shqipja, ndërkaq, rrezikon të mbetet në një hapësirë gjithnjë e më të ngushtë: në fjalët e prindërve, në telefonatat me gjyshërit dhe në disa çaste të jetës familjare.
Këtu lind pyetja që shqetëson shumë prindër: si ta mbajmë gjallë shqipen kur fëmija jeton çdo ditë në një gjuhë tjetër?

Dygjuhësia është pasuri
Të rritesh me dy gjuhë është një mundësi e çmuar. Fëmija shqiptar në diasporë ka nevojë ta zotërojë mirë gjuhën e vendit ku jeton, të mësojë, të krijojë miqësi dhe të marrë pjesë në jetën e shoqërisë së tij. Krahas kësaj, ai ka nevojë për mundësi të vazhdueshme që ta përdorë dhe ta zhvillojë shqipen.

Brenga fillon kur gjuha amtare dëgjohet gjithnjë e më pak ose kuptohet, por përdoret rrallë. Kjo mund të ndodhë gradualisht: një fjalë zëvendësohet me një tjetër, një fjali thuhet më lehtë në gjuhën e shkollës dhe, dalëngadalë, biseda në shqip bëhet më e vështirë.

Prandaj, ruajtja e saj kërkon vëmendje në përditshmëri. Shqipja duhet të ketë vend në pyetjet që bëjmë, në historitë që tregojmë, në lojërat dhe në gëzimet që ndajmë me fëmijët.

Kur fëmija kupton shqip, por përgjigjet në gjuhë tjetër
Në shumë familje shqiptare në diasporë ndodh e njëjta skenë: prindi i flet fëmijës shqip, ai e kupton, por përgjigjet në gjermanisht, frëngjisht, italisht apo në gjuhën e vendit ku jeton.

Në fillim, prindi mund të mendojë se mjafton që fëmija ta kuptojë gjuhën amtare. Mirëpo, të kuptuarit dhe të shprehurit janë aftësi që kanë nevojë të zhvillohen bashkë. Fëmijës i duhen raste për të pyetur, për të treguar një ngjarje dhe për të shprehur ndjenjat e tij në shqip.

Një nënë shqiptare në Zvicër më tha një herë: “Nganjëherë lodhem duke e përsëritur në shqip të njëjtën gjë, ndërsa fëmijët më përgjigjen në gjermanisht. Mirëpo, pastaj mendoj se, nëse unë ndalem, ata do ta marrin si aprovim dhe do ta lënë edhe më shumë shqipen.”

Këto fjalë pasqyrojnë një përpjekje të përditshme që shumë prindër e njohin mirë. Megjithatë, fëmija ka nevojë për mirëkuptim. Ai kalon shumë orë duke mësuar dhe komunikuar në gjuhën tjetër; është e kuptueshme që shpesh ta ketë më të lehtë të shprehet në të.

Prindi mund ta vazhdojë bisedën në shqip, t’i japë kohë dhe ta ndihmojë kur i mungon një fjalë. Një përgjigje e shkurtër sot mund të bëhet një rrëfim më i gjatë nesër. Rëndësi ka që fëmija të ndihet i dëgjuar dhe i lirë të provojë.

Shqipja ruhet në zakonet e vogla
Përkushtimi ndaj gjuhës mund të marrë forma të thjeshta, të përshtatura me jetën e çdo familjeje.
Bisedoni çdo ditë në shqip. Gjatë darkës, në një shëtitje ose para gjumit, pyeteni fëmijën për ditën e tij. Dëgjojeni me interes dhe ndihmojeni të gjejë fjalët, pa e kthyer çdo bisedë në një ushtrim gjuhësor.

Lexoni bashkë. Një përrallë, një tregim i shkurtër, një poezi apo një libër me figura mund të krijojë një çast të bukur familjar. Bisedoni për personazhet dhe pyeteni fëmijën se çfarë i pëlqeu. Mbajini librat shqip në vende ku mund t’i marrë lehtë dhe le t’ju shohë edhe ju duke lexuar.

Mbajeni të gjallë lidhjen me gjyshërit. Telefonatat dhe takimet u japin fëmijëve arsye të natyrshme për ta përdorur shqipen. Një pyetje për gjyshen ose një histori e treguar nga gjyshi e lidh gjuhën me dashurinë dhe afërsinë familjare.

Tregoni histori nga fëmijëria juaj. Flisni për vendlindjen, lojërat, njerëzit dhe zakonet që mbani mend. Përmes këtyre rrëfimeve, fëmija njeh historinë e familjes dhe e përjeton shqipen në një kontekst të afërt.

Luani, këndoni dhe bëni humor në shqip. Gjëegjëzat, këngët dhe lojërat me fjalë e nxisin përdorimin e gjuhës me kënaqësi. Mund të organizoni edhe një “intervistë në shqip”, ku fëmija bëhet gazetari dhe u bën pyetje anëtarëve të familjes.

Korrigjoni me ngrohtësi. Kur fëmija gabon, mund ta përsërisni natyrshëm fjalinë në formën e saktë. Jepini kurajë të vazhdojë, që pasiguria për ndonjë fjalë të mos e pengojë të flasë.

Shembulli fillon nga prindërit
Fëmijët vëzhgojnë si komunikojmë ne. Kur shqipja është pjesë e natyrshme e bisedave, e leximit dhe e jetës sonë, ata kanë më shumë mundësi ta përdorin edhe vetë.

Si nënë, besoj se përkushtimi fillon pikërisht këtu: t’u flasim fëmijëve shqip me vazhdimësi, durim dhe ngrohtësi. Vizitat në vendlindje, sa herë që janë të mundura, e zgjerojnë këtë përvojë dhe u japin raste të komunikojnë me të afërm e bashkëmoshatarë.

Shqipja jeton në një bisedë në kuzhinë, në një tregim para gjumit, në një këngë të kënduar bashkë dhe në një telefonatë me gjyshen. Përmes këtyre çasteve, fëmija krijon marrëdhënien e vet me gjuhën.

Le t’i ndihmojmë fëmijët ta mësojnë sa më mirë gjuhën e vendit ku rriten dhe t’u japim çdo ditë hapësirë për shqipen. Që në gjuhën e familjes të mund të tregojnë kush janë, çfarë ndiejnë dhe çfarë ëndërrojnë. Shkruan: Elfete Çitaku – Sinanaj

/ms