Vajza, derë e huaj ! Shkruan Dr. Arbër Çeliku

Në shtëpinë shqiptare, vajza lind me pasaportë të huaj. Askush s’ia thotë hapur, por të gjithë e dinë: ajo është mysafire. Rritet në këtë shtëpi, pastron në këtë shtëpi, kujdeset për prindërit e kësaj shtëpie, e pastaj një ditë i thonë “dera jote është atje”. Siç thotë populli: Vajza është derë e huaj.

Kur vjen puna te pasuria, llogaria është e thjeshtë. Toka, shtëpia, dyqani, bagëtia, shkojnë te djali. Ligji thotë ndryshe.Ligji thotë se fëmijët trashëgojnë njësoj. Por ligji është i shkruar në letër, kurse zakoni është i shkruar në kokë, dhe koka jonë ka qenë gjithmonë më e fortë se letra. Vajza shkon te noteri, nënshkruan se heq dorë “me vullnet të lirë”, dhe të gjithë i buzëqeshin. E bëri punën e vajzës së mirë. Vajza e mirë s’merr gjë. Vajza e keqe “ia ha hakun vëllait”.

Pastaj martohet. Dhe në shumë raste fillojnë telashet. Burri pi, drogohet, luan bixhoz, burri bërtet, ngre dorën ndaj gruas, e poshtëron. Ajo kthehet te nëna, e cila këtë film e ka parë më herët, sepse ka luajtur rolin kryesor. Dhe nëna, me gjithë dashurinë që ka, i jep këshillën që ia dha edhe asaj nëna e saj: “Ani, duro. Ha dajak. Krejt kemi ngrënë.” E thotë si ngushëllim, por në të vërtetë kjo është vendim gjyqi.

Ku të shkojë? Te shtëpia e babës? Aty tashmë jeton vëllai me nusen, në shtëpinë që ajo vetë ia la me nënshkrim. Në shtëpinë e vet? S’ka, sepse s’ka trashëguar gjë, e shpesh as punë s’ka, sepse “s’ka nevojë gruaja të punojë”. Te shteti? Shteti ka formularë, sportele dhe një nëpunës që e pyet nëse e ka provuar ta zgjidhë “në familje”. Kështu dera e huaj mbyllet nga të dyja anët. Vajza mbetet në korridor.

Arlinda Zekaj trokiti në të gjitha dyert. Një polic, siç u dëgjua në incizim, iu përgjigj: “Nuk jam i obligum, bindu se nuk jam.” Pak ditë më vonë ajo u vra nga kunati i saj. Ai polic nuk e vrau, por e tha me një fjali atë që shoqëria ia thotë gruas që nga lindja: askush s’është i obliguar për ty.

Vrasësi ka emër e mbiemër. Do të gjykohet, ndoshta edhe do të dënohet. Por ai nuk ka qenë vetëm. Me të ka qenë babai që e la vajzën pa hise, vëllai që e pranoi hisen pa pasur mëshirë për motrën, nëna që e ktheu te burri, fqinjët që dëgjonin e s’ndërhynin, institucionet që “s’ishin të obliguara” dhe shoqëria që gjithë këtë e quan “zakon”. Vrasja është akt i një njeriu. Rruga deri te vrasja është çështje kolektive.

Na pëlqen të themi se jemi popull i besës dhe i nderit. Mirë. Po çfarë nderi ka në një shtëpi ku vajza s’ka ku të kthehet? Çfarë bese ka në një traditë që gruas i lë vetëm një të drejtë: të durojë?

Ndoshta është koha të pranojmë diçka të thjeshtë. Vajza nuk është derë e huaj. Ajo është fëmija ynë, me të njëjtën hise, me të njëjtën shtëpi dhe me të njëjtin vend ku mund të kthehet. Deri atëherë, çdo grua e vrarë do të ketë një vrasës në bankën e të akuzuarve dhe një popull të tërë në sallë, që shikon e hesht..

/ms