Maqedoni: Qeveria vazhdon të marrë borxhe të reja për të larë borxhet e vjetra !

Maqedonia e Veriut ka një borxh të jashtëm bruto prej 13.106 miliardë eurosh, ose 71.4 përqind të Bruto Prodhimit Vendas të parashikuar. Në gjashtë muaj, borxhi i jashtëm u rrit me 1.03 miliardë euro, dhe vetëm në tremujorin e dytë me 232 milionë euro. Me këto shifra, vendi konsiderohet se ka hyrë në zonë rreziku dhe nëse nuk përmirëoshet ekonomia, në të ardhmen borxhi mund të shkaktojë probleme të mëdha, shkruan “Zhurnal.mk”.

Borxhi u rrit me 1.03 miliardë në gjashtë muajt e fundit
Nga shuma totale e borxhit të jashtëm bruto prej 13.106 miliardë eurosh, ose 71.4 përqind, 6.146 miliardë euro është borxh i jashtëm publik dhe 6.961 miliardë euro është borxh privat. Në tremujorin e dytë, borxhi publik u rrit me 249 milionë euro, ndërsa borxhi privat u ul me 17 milionë euro.

Megjithatë, në informacionin mbi të dhënat mbi lëvizjet në tremujorin e dytë të këtij viti, Banka Popullore thekson se një pjesë e rritjes tremujore rrjedh nga aktivitete specifike për menaxhimin e rezervave valutore, ku ka një rritje prej 911 milionë eurosh. Kur përjashtohet ky efekt, borxhi i jashtëm bruto është rritur me 112 milionë euro .

Në sektorin publik, rritja vjen kryesisht nga sektori “qeveritar”, borxhi i jashtëm i të cilit u rrit me 104 milionë euro , si dhe nga bankat dhe ndërmarrjet publike, ku rritja është 23 milionë euro.

Megjithatë, në sektorin privat, borxhi i bankave u ul me 125 milionë euro, ndërsa në subjektet e lidhura me kapitalin dhe në sektorin privat jobankar pati një rritje prej 54 milionë eurosh secila.

Në të njëjtën kohë, kërkesat e jashtme bruto arritën në 8.344 miliardë euro , 202 milionë më shumë se tre muaj më parë dhe 718 milionë më shumë se në fund të vitit 2025.

Si rezultat i lëvizjeve të borxhit dhe të aseteve, borxhi i jashtëm neto është 4.763 miliardë euro , ose 25.9 përqind e PBB-së së parashikuar. Ai është rritur me 30 milionë euro në tre muaj dhe me 312 milionë euro që nga fillimi i vitit. Sektori privat përbën 58.2 përqind të borxhit total neto.

Pozicioni negativ i investimeve ndërkombëtare , pra diferenca midis aseteve financiare të vendit jashtë vendit dhe detyrimeve të tij ndaj jorezidentëve, është thelluar gjithashtu . Në fund të qershorit, ai arriti në minus 8.986 miliardë euro , ose 48.9 përqind të PBB-së së parashikuar. Situata është 134 milionë euro më keq se në fund të marsit dhe 463 milionë euro më keq se në fund të vitit 2025.

Borxhi i jashtëm hyn në fazë të rrezikshme
Borxhi i jashtëm i një shteti vlerësohet kritik kur vendi humb aftësinë për të përmbushur detyrimet e tij financiare ndaj jorezidentëve pa rrezikuar stabilitetin ekonomik, ose kur ai ngadalëson rritjen ekonomike dhe shkakton krizë likuiditeti.

Për vendet në zhvillim, siç konsiderohet Maqedonia e Veriut, borxhi i jashtëm shpesh fillon të ketë efekte negative ose kritike kur kalon 60% të PBB-së. Fondi Monetar Ndërkombëtar (FMN) dhe rregullat fiskale të Maqedonisë së Veriut përcaktojnë dy pragje kryesore të rrepta për të ruajtur stabilitetin makroekonomik, e para është pragu i borxhit public ku maksimumi 60% e PBB-së dhe e dyta është pragu i deficitit buxhetor që është maksimumi 3% e PBB-së.

Këto pragje janë të vendosur në Ligjin për Buxhetet (OBL) të vendit, i cili specifikon se nëse këto limite shkelen, qeveria është e detyruar ligjërisht të paraqesë një plan korrektues 5-vjeçar. Në këtë rast, pasi borxhi i jashtëm ka arritur 71.4 përqind, Maqedonia e Veriut ka hyrë në një fazë të rrezikshme.

Në raportet e fundit të misionit të tij në Shkup, FMN ka kërkuar një konsolidim më ambicioz fiskal. Institucioni rekomandon që borxhi publik (pa përfshirë garancitë shtetërore) të ulet gradualisht nën 45% të PBB-së deri në vitin 2035, por kjo do të jetë shumë e vështirë me këtë ritëm që po shkon zhvillimi ekonomik.

FMN ka bërë thirrje disa herë që qeveria të mbajë nën kontroll të rreptë shpenzimet rrjedhëse, siç janë pagat në sektorin publik, pensionet dhe subvencionet) dhe të reformojë mbledhjen e TVSH-së. Për vitin 2026, qeveria ka vendosur një objektiv të rishikuar të deficitit prej 4.1%, gjë që sipas agjencive si Fitch Ratings dhe monitoruesve të FMN-së, paraqet rrezik për trajektoren e borxhit pasi tejkalon rregullat e vendosura

Qeveria hyri në borxh të ri për të mbuluar borxhin e vjetër!
Rritja e regjistruar gjatë vitit 2026 u nxit kryesisht nga sektori qeveritar përmes emetimit të Eurobondit të ri në tregjet ndërkombëtare të kapitalit për të financuar deficitin dhe projektet e mëdha infrastrukturore siç janë Korridori 8 dhe korridori 10d.

Megjithatë, Banka Popullore ka një rezervë valutore solide prej mbi 5.2 miliardë eurosh, e cila është e mjaftueshme për të mbuluar rreth 5 muaj importe, gjë që ofron një siguri për të parandaluar një krizë të menjëhershme likuiditeti.

Maqedonia e Veriut arrin ende të emetojë Eurobonde me kosto të favorshme financimi, gjë që tregon se investitorët e huaj kanë besim te aftësia paguese e shtetit. Agjencia Fitch sapo ka rikonfirmuar vlerësimit “BB+” me perspektivë stabile për vendin.

Qeveria e ka rritur objektivin e deficitit për vitin 2026 në 4.1% të PBB-së (nga 3.5% që ishte parashikuar). Ky rritje vjen nga shpenzimet për rritjen e pagave në sektorin publik, pensionet dhe projektet e mëdha rrugore.

Ligji që detyron shtetin të mbajë deficitin nën 3% është shtyrë sërish, këtë herë për vitin 2028. Kjo “lehtësi” mund të rrisë borxhin në afatmesëm nëse nuk ndërmerren reforma.

Aktualisht, shteti ka para dhe kapacitet të plotë për të paguar borxhet e jashtme. Megjithatë, që situata të mos rrezikohet në vitet e ardhme, nevojitet reformim i mbledhjes së taksave dhe kontroll i shpenzimeve për paga dhe pensione, me synim që borxhi të ulet gradualisht nën 45% deri në vitin 2035, shkruan “Zhurnal.mk”. përcjell Zhurnal.mk .

/zhurnal