Mefaili i Zajazit, komandanti i Ballit Kombëtar që nuk u dorëzua kurrë

Kërçova u çlirua nga forcat e ish Jugosllavisë me anë të forcave gjermane më 19 prill 1941, ndërsa një ditë më parë Divizioni Firenca kishte shkelur në Kërçovë dhe Gostivar. Nga pushteti i ri që u vendos në Kërçovë, për kryetar komune u emërua Ahmet Haxhi Sadiku, ndërsa kjo qeverisje u krijua më 22 qershor 1941. Me këtë rast, Kërçova hyri në përbërje të Shqipërisë dhe e gjithë veprimtaria u krye në gjuhën shqipe. Shqiptarët, që kishin hequr të zitë e ullirit, bashkimin me Shqipërinë e përjetuan si çlirim, u përfaqësuan në administratë dhe polici, u hapën shkolla, u ndërpre dhuna dhe lëvizja ishte e lirë. Në vitin 1941, kur Mit’hat Frashëri u bë themelues dhe ideator i organizatës Balli Kombëtar dhe më 1942 publikoi programin e saj të njohur si Dekalogu, ky program gjeti mbështetje në të gjitha trevat shqiptare dhe në Kërçovë u përkrah fuqishëm nga Mefail Shehu.

Mefail Shehu, i njohur në popull si Mefaili i Madh, mblodhi rreth vetes burrat më të mirë të besës e të pushkës dhe u mundua t’i realizojë idetë e Mit’hat Frashërit jo duke pritur, por duke vepruar në çdo moment, si në organizimin politik, ashtu edhe në atë luftarak. Ai e ngriti organizatën e Ballit Kombëtar në nivelin më të lartë ushtarak dhe politik, me një strategji veprimi dhe afrimi të shqiptarëve. Ky njeri i urtë, që kishte bërë pajtimin e gjaqeve, e ndjente se pushtimi fashist ndryshonte rrënjësisht nga pushtimi sllav i mëparshëm dhe duhej luftuar gradualisht, duke hedhur idenë se lufta duhet të bëhet për Shqipërinë etnike. Qysh në fund të vitit 1941, me organizim të Mefail Shehut, në Kërçovë u paraqitën forcat e para vullnetare nën flamurin shqiptar, që luftonin dhe mbronin popullatën nga çdo e keqe. Duke parë numrin shumë të madh të vullnetarëve që paraqiteshin çdo ditë, Mefail Shehu u detyrua të merret me koordinimin e radhëve dhe organizimin e një ushtrie të rregullt, të aftë të mbrojë popullin dhe të japë kontributin e nevojshëm për të krijuar Shqipërinë etnike.

Në vitin 1943, pas një viti ekzistimi të organizatës Balli Kombëtar, Mefail Shehu në qendër të qytetit, te Tregu shqiptar, organizoi një tubim gjithëpopullor, ku promovoi Komitetin e Ballit Kombëtar për Kërçovë. Edhe pse Balli Kombëtar ishte themeluar që në vitin 1941 dhe ishin përcaktuar edhe zonat e veprimit dhe komandantët e çetave, promovimi i Komitetit në vitin 1943 kishte rëndësi politike, si sinjal për t’iu treguar forcave komuniste se ky Komitet përkrahej nga mbarë popullata. Mefaili i Madh u zgjodh për udhëheqës. Në një takim të Komitetit që u mbajt në Zajaz në vitin 1942, Mefail Shehu u zgjodh për komandant ushtarak, ku morën pjesë përfaqësues të fiseve më të mëdha.

Që nga zgjedhja e tij, ai caktoi edhe komandantët e çetave duke ua ndarë zonat e veprimit. Vetë Mefaili me çetën e tij do të vepronte në fshatrat e Zajazit e deri në Kollarë, Mefaili i Vogël nga Greshnica deri në Kërçovë, ndërsa Begzat Vuli nga fshati Berikovë e deri në Garanë. Shpesh këto forca arrinin numër shumë të madh, gati edhe mbi 2 mijë vullnetarë, prandaj u thirr një kuvend më i gjerë dhe në tetor të vitit 1943, në Zajaz, u vendos që udhëheqës i Komitetit të Ballit Kombëtar të jetë Mefail Shehu, si zëvendës të jetë Mefaili i Vogël, arkëtar Begzat Vuli, ndërsa nënprefekt Skënder Presheva. Me këtë rast, Mefaili u tha të pranishmëve se tani të gjithë e dinë se përse duhet të luftojnë, se është koha që gjaku të mos derdhet kot, por të luftohet për idealin e bashkimit në udhën e Lidhjes së Parë dhe të Dytë të Prizrenit dhe të burrave si Abdyl e Mit’hat Frashëri, të luftohet për Shqipërinë etnike.

Mefaili nuk u pajtua me okupimin italian dhe që nga viti 1939 doli kaçak. Shumë shpejt u bë i dashur dhe i adhuruar nga të gjithë për urtësi, trimëri e guxim. Ai nuk ra pre e lajkave e joshjeve të ndryshme dhe as e intrigave komuniste. Në Zajaz dhe Kërçovë erdhën emisarë të ndryshëm nga Shqipëria, për ta bindur që të heqë dorë nga idealet e tij, por ai asnjëherë nuk lejoi që t’i nëpërkëmbet ideali dhe dinjiteti dhe me urtësi i përcillte, duke u thënë se udha e komunizmit është e gabuar. Edhe një takim Mefaili e pati me komunistë shqiptarë te Gurra e Kaçakëve afër Tajmishtit, ku merrnin pjesë Tomë Gjela dhe Ibe Palikuqi, që deshën ta bindin të kthehet kah ana e partizanëve. Dëshmitarët thonë se Mefaili u ka thënë se janë shumë të rinj, se i dhimbet që nuk luftojnë për Shqipëri, se rruga e tyre është e gabuar dhe se nëse nuk e duan Shqipërinë, më mirë është të rrinë në shtëpi.

Takimi tjetër u bë pa prezencën e Mefail Shehut, kur Hamdin Dema thirri familje shumë të mëdha që të mos i shkojnë komandantit për fjalë, por edhe ai dështoi. Dëshmitarë okularë thonë se në vendin e quajtur Zabel në Zajaz, pati një takim mes partizanëve dhe luftëtarëve të Ballit Kombëtar dhe ishte shumë afër që të pajtohen, por që flamuri shqiptar të jetë në anën e djathtë. Por komunistët menjëherë e prishën marrëveshjen dhe Mefaili iu drejtua luftëtarëve të vet dhe disa partizanëve shqiptarë, duke u thënë se në bëfshim vëllazërim me sllavët, na mallkon gjaku i pafajshëm që është derdhur, na mallkojnë nënat që nuk jua dinë varret, na mallkojnë bunaret e mbushura me kokat e familjarëve tanë, ai që ka guxim të ther një fëmijë, nuk ka besë, kjo u dëshmua edhe sot, udha jonë është Shqipëria etnike, nuk ka rrugë tjetër.

Ai u bë tmerri i forcave komuniste. Mefaili në radhët e veta mbante vetëm vullnetarë dhe trima të bindur e të sprovuar në beteja. Ai nuk luftoi vetëm në Zajaz, por edhe në Shkup, Gostivar, Dibër, gjithkund ku ishte i nevojshëm. Trimat e tij ishin shumë besnikë dhe të bindur në atë çka bënin. Të udhëhequr nga një ideal i lartë, ata nuk binin në kurthe të ndryshme që përgatitnin komunistët dhe nuk hakmerreshin me vrasje të të pafajshmëve dhe djegien e shtëpive, si bënin partizanët sa herë iu jepej rasti. Robërit e luftës që i zinte ai, i lëshonte, duke u thënë se le të shkojnë në shtëpi dhe të mos vijnë në këto anë, se këtu janë shtëpitë tona, arat tona, malet, lumenjtë dhe fushat tona. Komandanti me vete mbante 60 deri në 80 luftëtarë, por kur kishte nevojë, me të shkonin edhe të rinjtë. Në Zajaz vepronte edhe Organizata e Rinisë së Ballit Kombëtar, çka ishte një ndihmë shumë e madhe në përhapjen e idesë për luftën që bënte Balli Kombëtar.

Disa herë partizanët ishin munduar ta shtinë në dorë Kërçovën, por nuk kishin pasur sukses. Kërçova mbrohej në të shumtën e rasteve nga komandantët si Begzat Vuli, Sali Raxha dhe Habib Kaleshi, që ishin ndër më të besueshmit e Mefail Shehut. Begzat Vuli dhe Habib Kaleshi ranë heroikisht në fund të vitit 1943, kur Kërçova u sulmua me 4 brigada në mungesë të dy Mefailave, që ishin në ndihmë të Xhemë Gostivarit, ndërsa Sali Raxha do të zihet i gjallë dhe do të zhduket në vitin 1945. Në luftë të drejtpërdrejtë me partizanët janë vrarë shumë pak luftëtarë të Mefailit, ndërsa në Kërçovë, sipas të dhënave zyrtare, janë vrarë 442 partizanë. Ky numër nuk është i saktë, ngase nuk jepen të dhëna për brigadat malazeze që lanë shumicën e luftëtarëve në një rast kur tentuan të marrin Kërçovën.

Lufta ideologjike bëri që në Kërçovë të vriten partizanë nga anë të ndryshme të vendit. Në okupimin e Kërçovës u vranë shumë partizanë, nga Ohri 60, Struga 13, Manastiri 6, Krusheva 20, Brodi 21, Gostivari 8, Tetova 4, Demir Hisari 7, Negotina 2, Gjevgjelia 7, Prilepi 21, Resnja 6, Dibra 6, Ferizaj 3, Prishtina 5, Peja 5, Serbia 5, Bosnja 2, Sllovenia 2, si dhe shumë të tjerë nga Kërçova, që ky numër, edhe pse është 442, nuk është real, pa i përfshirë ata që lanë jetën në nëntorin e 1944 dhe tri brigadat malazeze, të cilat mezi arritën të shpëtojnë të përgjysmuara. Përderisa në Kërçovë gjetën vdekjen shumë të rinj të mashtruar ideologjikisht, ky mashtrim nuk ishte në anën e luftëtarëve të Ballit Kombëtar, të cilët nuk shkuan të vdesin në vende të huaja. Të gjithë luftëtarët e Mefail Shehut ranë heroikisht, duke mbrojtur vendin e vet për idealin më të lartë, bërjen e Shqipërisë etnike.

Nga Zajazi vetëm një ballist ka rënë në Dibër, disa në Gostivar dhe Shkup, që është një dëshmi se shqiptarët nuk sulmonin dhe nuk okuponin tokë të huaj. Me këtë rast, kur u ripushtua Zajazi dhe Kërçova, Mefaili bashkëluftëtarëve të vet u tha se bënë të gjithë atë që mundën, luftuan si burrat dhe ata që ranë si heronj nuk vdiqën për interesa të huaja, se vdiqën duke mbrojtur dinjitetin, nderin dhe me flamurin tonë kombëtar. Ai shtoi se tani kur kemi situatë tjetër, do të duhet të mendojmë dhe të kuvendojmë më ndryshe. Kush dëshiron të vazhdojë të rezistojë, do të mbetet me të, por tani në grupe të vogla, kush dëshiron të dalë jashtë, do t’i ndihmojë me shokët që ka gjithandej, por një gjë duhet ta dinë dhe të jenë të bindur se ata dinë të mashtrojnë dhe hakmarrja e tyre është primitive. Vëllezër, unë nuk mendoj të largohem nga Zajazi, se edhe kështu si jemi tani, ne do ta mbrojmë popullin nga ndonjë masakër.

Në nëntor të vitit 1945, çeta e Mefail Zajazit, që nuk kishte më shumë se 30 veta, ra në pritë dhe u vra me armë në dorë Mefail Zajazi bashkë me dy luftëtarë të tjerë, njëri nga Kollara dhe tjetri nga Gjirokastra. Pas rënies së tij heroike, pushteti i ri komunist do t’i pushkatojë gati të gjithë të burgosurit që akoma ndodheshin nëpër burgjet e Kërçovës. Mefaili mbeti më i dashuri dhe më i adhuruari në popull. Edhe para rënies së tij, si dhe pas rënies, popullata e Kërçovës po përjetonte ditë të rënda. Njerëzit jetonin më shumë nëpër kasolle, pasi shtëpitë u ishin djegur. Ai që kishte shtëpi, nuk guxonte të strehojë ata që u ishin djegur. Për çdo ditë varroseshin viktima të urisë, ftohtit dhe tifos. Pushteti, përveç pushkatimeve që bënte pa gjyqe, kishte përhapur sëmundjen e tifos në masë, kur lëshonte ndonjë të burgosur, dhe kështu përfundonin edhe familje të tëra. Hakmarrja ishte e tmerrshme, populli këtë e dinte se e kishte përjetuar vite më parë. Pushteti ushtarak bënte të veten, sikur deshi të barazojë të vrarit partizanë në luftë me civilët shqiptarë të burgosur.

Ata nuk ishin robër lufte, ishin mbledhur pas përfundimit, por pushkatoheshin pa gjyqe. Ky veprim zgjati dy vite të tëra, që nga fundi i 1944 deri në fund të vitit 1946. Edhe në këtë gjendje të krijuar, askush nuk e mallkoi apo t’i thotë e të mendojë keq për Mefailin. Ai edhe në vazhdim mbeti si njeriu më i dashur në mbarë trevën e Kërçovës. Për veprën e tij dhe për Ballin Kombëtar, nga pushteti komunist janë thënë të gjitha të këqijat, por ai akoma adhurohet nga populli dhe mbetet nacionalisti më i çiltër që diti të luftojë dhe dha jetën për idealin e shenjtë Shqipërinë etnike. Për veprën e Mefail Shehut, shumë dihet, por shumë pak është thënë, e megjithatë fotografia e tij tani është nëpër shumë dhoma të shtëpive të Kërçovës.

/kohanews