Një incizim i vjetër, me gjasë i vitit 1976, diku në Sërbicë të Kërçovës (VIDEO)

Vajza të reja këndojnë “Çorapet e nouses”.
E dëgjoj dhe, për një çast, koha më kthen pas. Unë i mbaj mend ende këto dasma. I mbaj mend vajzat e reja, pothuajse të gjitha të veshura njësoj: shameja në kreyj, këmejsha me një tel, dimijat. Nuk ishin kostume të veshura për ndonjë festival folklorik. Ishte veshja e tyre e përditshme. Ishte Kërçova jonë.

Edhe kënga është një botë më vete. Një mënyrë këndimi karakteristike për trevën e Kërçovës: fjala gegnishte, melodia që të kujton jugun, zërat që ndërthuren si një polifoni e lindur mes maleve tona. Sikur Gegëria dhe Toskëria, për disa minuta, ta harronin hartën dhe të takoheshin në një odë kërçovare.
Dhe unë këtë kohë nuk e njoh vetëm nga incizimet.

Motra ime e madhe i përkiste brezit të fundit të vajzave që me këtë veshje shkonin edhe në shkollë, nga klasa e pestë deri në të tetën. Unë atëherë isha vetëm në klasën e parë. Prandaj, kur e shoh këtë incizim, nuk shoh një dokument të huaj historik. Shoh një copë të fëmijërisë sime.
Dhe vini re diçka që sot, çuditërisht, dikujt i pengon:
Të gjitha vajzat janë me shami.

Atëherë prej nga na erdhi sot kjo nevojë për të na bindur se shamia qenka diçka e huaj për shqiptarët, se qenka “veshje arabe”, sikur këto gra të vitit 1976 të kishin ardhur nga shkretëtirat e Arabisë dhe jo nga shtëpitë shqiptare të Kërçovës?

Kjo mënyrë e të menduarit më shumë i ngjan një relikti të mykur të laboratorëve ideologjikë të Stalinit e Leninit, kur feja dhe shenjat e saj duhej të shpalleshin prapambetje, sesa një leximi serioz të historisë shqiptare.
Historia nuk ndryshohet sepse sot dikujt nuk i pëlqen fotografia e saj.

Mund ta interpretosh. Mund ta studiosh. Mund edhe ta kritikosh. Por nuk mund t’i heqësh shaminë gjyshes në një fotografi të vitit 1976 vetëm që e kaluara të përshtatet me ideologjinë tënde të vitit 2026.

Dhe pikërisht këtu lind pyetja ime:
Ç’është kjo katrahurë që na ka kapluar, që në vend se ta njohim historinë tonë, përpiqemi ta ndryshojmë? Prej nga lind gjithë kjo urrejtje ndaj një pjese kaq autentike të traditës sonë? Kush frikësohet sot prej këtyre vajzave që aq bukur këndojnë shqip ?

Ato sot janë gjyshe. Pse frikësohemi nga gjyshja jonë.
Shiko. Nuk kërcënojnë askënd. Nuk i imponojnë askujt as veshjen, as besimin e tyre. Nga një incizim gati gjysmëshekullor vetëm na kujtojnë se shqiptaria jonë ka qenë shumë më e pasur, më e larmishme dhe më e natyrshme sesa kallëpet ideologjike në të cilat disa përpiqen ta fusin sot.

Dhe ndërsa ato këndojnë “Çorapet e nouses”, zërat e tyre bëhen dëshmi. Sepse ndonjëherë një incizim i vjetër prej disa minutash rrëzon më shumë gënjeshtra sesa njëqind libra të shkruar për ta rishkruar të kaluarën.
Mos ua ndërroni gjysheve tona historinë. Ato e kanë jetuar para se ne të fillonim ta interpretonim kuturu o relikje e mykur e Stalinit.
Kënaqeni me polifoninë më unikale. Buzëqesh. Shkruan Driton Dikena

VIDEO:

/ms