Agona Çupi mbi dirigjimin dhe muzikën klasike: Ka potencial por mungon struktura institucionale që ta mbështesë këtë zhvillim

Në një fushë ku zërat e dirigjenteve shpesh mbeten në hije, Agona Çupi ka arritur të krijojë hapësirën e saj me pasion, përkushtim dhe guxim. E lidhur me muzikën që në fëmijëri përmes gjyshit dhe babait, ajo ka kaluar një rrugëtim të mbushur me sfida, disiplinë dhe momente të paharrueshme në skenë.

Me përvojë si në orkestër ashtu edhe në kor, themeluese e ansambleve të reja dhe njëkohësisht pjesë e institucioneve muzikore, Çupi përfaqëson gjeneratën e re të dirigjentëve që sjellin freski dhe perspektiva të reja në muzikën klasike shqiptare. Në këtë intervistë për Portalb.mk, ajo ndau historinë e pasionit të saj, sfidat e rrugës, përjetimet në skenë dhe këshillat për të rinjtë që duan të ndjekin këtë profesion.

Portalb.mk: Si lindi pasioni juaj për dirigjimin dhe kush ju frymëzoi në hapat e parë?
Agona Çupi: Fillimisht me muzikën kam rënë në kontakt nga gjyshi dhe pastaj nga babai, ata në të vërtetë janë frymëzimi i parë dhe lidhja ime e parë me muzikën, njëri me muzikën autoktone folklorike dhe tjetri me muzikën klasike e kryesisht me repertorin operistik. Ndërsa pasioni për dirigjimin ka lindur në shkollë të mesme pas orëve të para të dirigjimit që kemi pasur si lëndë dhe pastaj duke e njohur më shumë natyrën e punës dhe duke e ushtruar si profesion ashtu edhe është rritur pasioni dhe dashuria për të.

Portalb.mk: Cilat kanë qenë sfidat më të mëdha gjatë formimit tuaj si dirigjente?
Agona Çupi: Sfida më e madhe ka qenë kërkesa për një nivel të lartë disipline në punë por jo vetëm në punë do kisha thënë disiplina në jetën time në përgjithësi. Dirigjimi kërkon një formim shumëdimensional, nga analiza e partiturës, te njohja e historisë së muzikës, psikologjia e punës me ansamble dhe aftësia për të menaxhuar kohën. Të gjitha këto kërkojnë një përkushtim të plotë, dhe shpesh nuk ka vend për kompromis. Puna e vazhdueshme me veten është e pashmangshme dhe duhet të ketë vazhdimësi dhe kjo nënkupton të gjitha aspektet e vetëformimit. Një nga sfidat që do kisha thënë është më e madhja është mbajtja e një qëndrimi fisnik dhe solid pavarësisht rrethanave dhe gjërave që mund të ndodhin.

Portalb.mk: Me cilat paragjykime ose barriera keni hasur gjatë studimeve ose karrierës suaj?
Agona Çupi: Pjesë e të qenurit grua ka qenë një lloj pikë ku ndoshta ka pasur paragjykime qoftë si vajzë por qoftë edhe akoma më shumë si nënë më vonë por realisht asnjëherë nuk ju kam dhënë hapësirë tek jeta ime ose tek rrethi im. Fatmirësisht kam pasur gjithmonë mbështetje të jashtëzakonshme nga njerëzit e mi të afërt të cilët kanë qenë si një mburojë për mua, mes të cilëve nuk ka mund të depërtojë asnjë “shigjetë”.

Portalb.mk: Duke pasur përvojë si në dirigjim orkestral ashtu edhe në atë koral, si i ndërthurni këto dy përvoja në praktikën tuaj të përditshme?
Agona Çupi: Mendoj se secila e ka specifikën dhe bukurinë e vet, secila në formën e sajë unike. Kam pasur fatin të kem përvojë të punoj edhe me të dyja të vepra të përbashkëta që gjithashtu është diçka shumë e veçantë që përjetohet. Puna me orkestrën është një trekëndësh mes dirigjentit-instrumentisti-instrumentit ndërsa puna me vokalin është punë me instrument të qartë dhe kontakti është më i direkt dhe më i brishtë do kisha thënë. Të dy aspektet ofrojmë pafund kolorite dhe ndjenjë të ndryshme masiviteti ndërsa kush ka fatin ti kombinoj e ka përjetuar magjinë që ky bashkim mund të ofrojë.

Portalb.mk: Si e shihni ndryshimin e rolit të dirigjentëve të rinj në vitet e fundit?
Agona Çupi: Më duket se ka një hapësirë më të madhe për dirigjentë të rinj, pavarësisht gjinisë. Institucionet kanë filluar të ftojnë zëra të rinj për të sjellë perspektiva të ndryshme, dhe kjo është shumë e shëndetshme për zhvillimin e muzikës.

Portalb.mk: Keni themeluar disa ansamble si Orkestra Kamertale e të Rinjve dhe Orkestra “Gryphon.” Çfarë ju shtyu të merrni këtë hap dhe cilat kanë qenë sfidat e udhëheqjes artistike dhe menaxheriale njëkohësisht?
Agona Çupi: Ansamblet gjithmonë lindin si një nevojë e hapësirës për të krijuar kështu ka qenë edhe historia e këtyre ansambleve, meqë nuk kemi pasur ku të ushtrojmë profesionin tonë e kemi krijuar vetë. Menaxhimi me aspektin teknik dhe artistik të koncerteve është gjithmonë një sfidë e dyfishtë e cila merr shumë kohë dhe energji por dëshira për të krijuar diçka të bukur është gjithmonë më e madhe.

Portalb.mk: Sa ndryshon puna me një ansambël që e keni krijuar vetë nga puna me një ansambël institucional?
Agona Çupi: Puna me ansamblin që e kam krijuar vetë siç thash më herët pothuajse gjithmonë është punë e dyfishtë sepse përveç pjesës artistike merrem edhe me të gjitha aspektet teknike organizative ndërsa me ansamblet institucionale jam vetëm dirigjente dhe energjia ime mund të fokusohet vetëm në këtë aspekt dhe të jap maksimumin aty.

Portalb.mk: Si e përzgjidhni repertorin për një koncert të ri?
Agona Çupi: Repertorin e përzgjedh duke menduar për tre gjëra: profilin e ansamblit, mesazhin që dua të përcjell dhe balancën mes traditës dhe risisë. Disa herë ka koncerte kur programi ka temë konkrete dhe kjo automatikisht e ndikon repertorin dhe sigurisht kur kemi solistë repertorin e zgjedhim bashkë. Ajo që gjithmonë dua të kem në koncerte është vepra të kompozitorëve të rinj sepse njëjtë si të gjithë muzikantët edhe ato kanë nevojë për sa më shumë hapësira ku të vihen në jetë veprat e tyre, kështu që gatisë në çdo koncert kemi nga një kompozitor nga rajoni dhe ka shumë vepra premierën e të cilave e kemi bërë ne dhe për këtë jam në veçanti e lumtur.

Portalb.mk: Sa e rëndësishme është komunikimi jo-verbal?
Agona Çupi: Është absolutisht i pazëvendësueshëm. Përgjatë një performace nuk mund të flasë gjithçka duhet të shprehet me gjeste, me frymëmarrje dhe me gjuhën trupit. Muzikantët ndjekin jo vetëm duart, por edhe energjinë e trupit, lëvizjen e syve, çdo lëvizje sado e vogël që bën dirigjenti. Do kisha thënë që një komunikim i mirë mes nesh është pikërisht atëherë kur arrin të jetë jo verbal.

Portalb.mk: A keni një koncert ose vepër që ju ka lënë përshtypje të veçantë?
Agona Çupi: Besoj që secila perfomancë lë gjurmë në një aspekt tek zemra jonë. Secili koncert sjell diçka të re diçka të pa përjetuar më parë dhe sigurisht secili bashkëpunim na rrit si profesionistë. Për mua ka qenë nder të mund të ndaj skenën me emrat më të njohur dhe më të nderuar të muzikës shqiptare ose të luaj veprat e tyre. Një që do ta kisha veçuar si përjetim është koncerti vjet në Tetovë një koncert, për fëmijë, përralla simfonike “Pjetri dhe Ujku” ku në publik kemi pasur mbi 1000 fëmijë, entuziazmi, duartrokitjet dhe reagimet që ata kanë pasur ndaj muzikës kanë qenë të jashtëzakonshme dhe diçka që do ta mbaj mend gjithë jetën.

Portalb.mk: Si menaxhoni emocionet dhe presionin para një performance të madhe?
Agona Çupi: Me kalimin e kohës dhe përvojën njeriu kalitet dhe çdo herë është më mirë se sa herën e kaluar sepse gjithmonë kemi mundësinë që të mësojmë nga eksperienca paraprake. Sigurisht ka koncerte kur presioni është më i madh, disa herë rrethanat vështirësohen por dirigjenti duhet të jetë si direku i anijes, pavarësisht trazirave të detit dhe lëkundjeve të anijes ai duhet të qëndroj gjithmonë vertikal dhe të jetë një shtyllë ku të gjithë të mund të mbështeten. Puna me emocionet me veten për këtë arsye është e pashmangshme dhe sigurisht secili krijon një rutinë dhe një strategji për momentet ku intensiteti dhe presioni është më i madh.

Portalb.mk: Si e shihni zhvillimin e muzikës klasike në vend?
Agona Çupi: Ka potencial, sepse ka publik që ka interesim dhe ka talente. Por mungon struktura institucionale që ta mbështesë këtë zhvillim. Nëse krijohen më shumë mundësi për ansamble rinore dhe projekte ndërkombëtare, atëherë muzika klasike do të ketë një të ardhme shumë më të sigurt. Sigurisht një mbështetje shumë më serioze institucionale për artistët vendor.

Portalb.mk: Cilat janë projektet tuaja të ardhshme?
Agona Çupi: Jam duke punuar paralelisht në disa drejtime: koncertet me Ansamblin Muzikor Nacional në Tetovë, projekte me orkestrën “Gryphon” dhe përfundimin e doktoratës që ka qenë prioritet këtë vit.

Portalb.mk: Si e përjetoni marrëdhënien me publikun-çfarë prisni nga një koncert që e bën atë të suksesshëm për ju personalisht?
Agona Çupi: Për mua një koncert është i suksesshëm atëherë kur kemi arritur që bashkë me orkestrën ta sjellim në skenë idenë e kompozitorit dhe përmes asaj ideje/muzike kemi arritur të prekim zemrën e publikut.

Portalb.mk: Çfarë këshille do t’u jepnit të rinjve që duan të ndjekin dirigjimin?
Agona Çupi: Të punojnë shumë, të jenë të duruar dhe të mos kërkojnë rezultate të shpejta. Dirigjimi është një profesion që ndërtohet me vite studimi, reflektimi dhe praktike. Çdo provë, çdo koncert, është një shkollë më vete. Dhe sigurisht që duhet ta dinë paraprakisht se nuk është një rrugë e lehtë.

/portalb