Qytetarët e Maqedonisë jetojn me kredi por lluksin nuk e lejnë ?

Rritja e depozitave dhe kredive në sistemin bankar gjatë marsit nuk është vetëm një tregues i aktivitetit financiar, por një pasqyrë më e thellë e gjendjes ekonomike dhe sociale të qytetarëve dhe bizneseve në vend. Të dhënat e Bankës Popullore tregojnë për një zgjerim të dyanshëm ku njëkohësisht rriten kursimet dhe borxhi, duke krijuar një tablo që kërkon lexim më të kujdesshëm përtej shifrave.

Në nivel vjetor, depozitat janë rritur me 11.3 për qind, duke arritur mbi 10.8 miliardë euro, një shumë që dëshmon për një nivel relativisht të lartë të likuiditetit në ekonomi. Nga kjo shumë, 7.2 miliardë euro janë kursime të qytetarëve, çka tregon se familjet mbeten kontribuesi kryesor në stabilitetin e sistemit bankar. Megjithatë, kjo rritje nuk është lineare. Në mars, depozitat e familjeve shënuan një rënie të lehtë mujore, ndërsa rritja totale prej 1.8 për qind u mbështet ekskluzivisht nga sektori i korporatave.

Ky zhvillim sugjeron një ndryshim të sjelljes financiare te qytetarët. Në kushte të rritjes së çmimeve dhe pasigurive ekonomike, familjet duket se po përdorin më shumë kursimet për të përballuar shpenzimet e përditshme, duke ulur ritmin e akumulimit të depozitave në afat të shkurtër. Në anën tjetër, bizneset po rrisin depozitat e tyre, çka mund të lidhet me rritjen e qarkullimit apo me një qasje më të kujdesshme ndaj investimeve.

Paralelisht me kursimet, rritet edhe kreditimi. Totali i kredive ka arritur në 9.2 miliardë euro, me një rritje prej 13.1 për qind në bazë vjetore dhe 1.4 për qind në muaj. Ky është një ritëm më i shpejtë sesa ai i depozitave, duke sinjalizuar një zgjerim më të madh të borxhit në ekonomi. Edhe këtu, roli kryesor i takon sektorit të korporatave, ku kreditë janë rritur me 15 për qind, krahasuar me 11.5 për qind te familjet.

Ndërkaq, rritja e kreditimit për bizneset mund të interpretohet si një shenjë e zgjerimit të aktivitetit ekonomik apo e nevojës për financim në kushte të kostove të larta. Megjithatë, ajo gjithashtu mund të nënkuptojë një varësi në rritje nga huamarrja, sidomos nëse fitimet nuk ndjekin të njëjtin ritëm. Për familjet, rritja më e moderuar e kredive, por e qëndrueshme, tregon për një presion të vazhdueshëm mbi buxhetet shtëpiake.

Nëse analizohen sipas qëllimit, kreditë konsumatore dhe ato për strehim mbeten më dominueset. Në mars, kreditë konsumatore u rritën me 1.2 për qind në muaj dhe 10.9 për qind në vit, ndërsa kreditë për banesa shënuan një rritje mujore prej 1.5 për qind dhe vjetore prej 15.9 për qind. Këto shifra tregojnë se qytetarët vazhdojnë të mbështeten te kreditë për të përballuar nevojat bazë dhe investimet afatgjata si strehimi, në një kohë kur të ardhurat shpesh nuk rriten me të njëjtin ritëm.

Ndërkaq, kombinimi i rritjes së kursimeve dhe kredive krijon një paradoks të dukshëm social, ndërsa në nivel makro duket se ka më shumë para në sistem, në nivel mikro shumë familje përballen me presion financiar. Një pjesë kursen për siguri, ndërsa një pjesë tjetër detyrohet të hyjë në borxh për të ruajtur standardin e jetesës. Ky dualizëm është tipik për ekonomitë në tranzicion, ku pabarazitë dhe pasiguritë ndikojnë drejtpërdrejt në sjelljen financiare.

Ndryshe, në këtë kontekst, roli i bankave dhe politikave monetare bëhet edhe më i rëndësishëm. Rritja e shpejtë e kreditimit mund të mbështesë ekonominë në afat të shkurtër, por nëse nuk shoqërohet me rritje reale të të ardhurave dhe produktivitetit, ajo mund të rrisë rrezikun e mbingarkesës me borxh, sidomos për familjet më të ndjeshme.

/(koha.mk)