Kur Marsi kërkon hua nga Shkurti në Zvicër ?

Ka disa të vërteta që populli i ka kuptuar shumë më herët se sa shkenca ka arritur t’i shpjegojë. Njëra prej tyre është edhe ajo që në trevat tona njihet si Fenomeni i Plakave – ai rikthim i papritur i dimrit në fund të marsit, pikërisht atëherë kur njeriu fillon të besojë se pranvera tashmë ka hyrë pa kthim.

Këtë vit, më 26 mars 2026, edhe këtu në Zürich, pamë një skenar të njohur: pas disa javësh me temperatura të larta dhe ditë me diell, moti ndryshoi papritur. Erë e ftohtë, temperatura nën zero, ngrica dhe madje edhe reshje bore në disa zona – sikur dimri të ishte rikthyer për të na kujtuar se ende nuk kishte thënë fjalën e fundit.

Por për mua, kjo nuk ishte thjesht një dukuri klimatike.
Edhe pse jetoj në Zvicër dhe e përjetoj këtë realitet këtu, këtë fenomen gjithmonë e lidh me vendin tim të origjinës – me fshatin Bozovcë, Malësia e Sharrit. Aty e kam dëgjuar më shpesh këtë tregim, jo si shpjegim shkencor, por si pjesë të jetës së përditshme, të bisedave, të urtësisë së njerëzve që jetojnë më afër natyrës.

Në atë trevë, ky fenomen nuk përshkruhet thjesht si ndryshim i motit. Ai vjen i mbështjellë me një rrëfim të bukur popullor, që e bën edhe më kuptimplotë. Thuhet se, kur fundi i marsit bëhet i ashpër dhe i pabesë, është sepse Marsi i është lutur Shkurtit me fjalët:

“O Shkurt, o vëlla, m’i jep nja tri ditë hua,
t’i zhduk plakat me krejt çka kanë.”
Kjo shprehje, e ruajtur ndër breza në Malësinë e Sharrit, është shumë më tepër se një tregim. Ajo është një mënyrë për ta kuptuar natyrën përmes përvojës, për ta përkthyer sjelljen e saj në gjuhë njerëzore dhe për t’i dhënë kuptim asaj që ndonjëherë duket e pashpjegueshme.

Në këtë rrëfim, “plakat” nuk janë thjesht figura simbolike. Ato përfaqësojnë nxitimin, besimin e hershëm se dimri ka përfunduar, atë sigurinë e parakohshme që shpesh na çon të mendojmë se gjithçka është stabilizuar. Dhe çdo vit, fundi i marsit sikur e përsërit të njëjtin mësim: mos u beso shumë ditëve të para me diell, sepse natyra e ruan gjithmonë një kthesë të papritur.

Edhe këtu në Zvicër, ku gjithçka matet me saktësi dhe parashikimet meteorologjike janë të avancuara, kjo dukuri ndodh. Dhe pikërisht kjo e bën edhe më interesante: pavarësisht vendit, teknologjisë apo kohës, natyra sillet sipas ligjeve të saj, jo sipas pritshmërive tona.

Por dallimi qëndron te mënyra si e përjetojmë. Në vendin tim të origjinës, ky fenomen nuk është thjesht një raport i motit. Është një kujtesë kolektive, një mësim që përcillet me fjalë të thjeshta, por me kuptim të thellë. Është një paralajmërim sidomos për ata që jetojnë me tokën – për bujqit, për ata që e matin kohën me stinët dhe jo me kalendarin.

Sepse mjaftojnë disa ditë të ngrohta që të fillojë lëvizja e jetës: punohet toka, mbillen kulturat, çelin pemët, lind shpresa. Por mjafton një natë me ngricë, një kthim i papritur i të ftohtit, dhe një pjesë e kësaj pune mund të dëmtohet.
Prandaj, “Fenomeni i Plakave” mbetet aktual edhe sot. Jo vetëm si dukuri natyrore, por si një mësim për durimin dhe përulësinë përballë natyrës. Ai na kujton se jo çdo ngrohtësi është e qëndrueshme dhe se jo çdo fillim pranvere është i sigurt.

Në një botë ku njeriu shpesh mendon se mund të kontrollojë gjithçka, ky fenomen vjen si një rikujtim i qartë: natyra nuk komandohet. Ajo mund të vëzhgohet, të studiohet, të parashikohet deri diku, por gjithmonë mbetet më e madhe se ne.
Dhe ndoshta për këtë arsye, edhe kur e përjetoj këtë fenomen në Zürich, mendja më shkon te fjalët e dëgjuara dikur në Bozovcë. Sepse ato fjalë, të thjeshta në dukje, mbajnë brenda një të vërtetë që nuk ndryshon me kohën.

“O Shkurt, o vëlla, m’i jep nja tri ditë hua,
t’i zhduk plakat me krejt çka kanë.”
Dhe pas kësaj, mbetet po aq e vlefshme si atëherë, ashtu edhe sot:
“Pa kaluar plakat, dimri nuk ka mbaruar”.

/ms