Shpërbërja e Jugosllavisë: Kush përfitoi dhe kush humbi ?

Një sondazh rajonal mbi qëndrimet ndaj shpërbërjes së Jugosllavisë tregon se qytetarët e vendeve të ish-federatës kanë mendime shumë të ndryshme për pasojat e këtij procesi. Rezultatet, të ndara sipas shteteve, zbulojnë dallime të thella në perceptim—nga mbështetje e lartë deri te pakënaqësi pothuajse totale.

Kush mendon se shpërbërja ishte pozitive?
Nga të dhënat e prezantuara në hartë, tre shtete shfaqin përqindje dukshëm më të larta të atyre që besojnë se pavarësia ka qenë e dobishme:

Kosova – 75%
Qytetarët e Kosovës, më së shumti, e shohin pavarësinë si zhvillim pozitiv për vendin e tyre, duke reflektuar pritshmëritë e larta për sovranitet dhe vetëvendosje politike.

Sllovenia – 55%
Sllovenia, që u integrua shpejt në BE dhe NATO, ka përfituar ekonomikisht dhe institucionalisht nga ndarja.

Kroacia – 41%
Edhe Kroacia shfaq një nivel të konsiderueshëm të mbështetjes, duke reflektuar stabilitetin politik dhe integrimin evropian.

Shtetet ku shumica beson se shpërbërja nuk solli përfitime

Në vendet e tjera të ish-Jugosllavisë qëndrimet janë dukshëm më skeptike:
Maqedonia e Veriut – 15%
Vetëm një pakicë e qytetarëve besojnë se shpërbërja ka qenë pozitive, duke treguar sfidat e tranzicionit, krizave politike dhe ekonomike.

Mali i Zi – 12%
Edhe këtu, perceptimi i përfitimeve është i ulët, ndoshta për shkak të stabilitetit të brishtë ekonomik pas ndarjes nga Serbia.

Bosnja dhe Hercegovina – 6%
Për shkak të luftës së rëndë dhe strukturës së ndërlikuar politike, shumica e qytetarëve e shohin periudhën pas shpërbërjes me shumë skepticizëm.

Serbia – 4%
Serbia ka përqindjen më të ulët të qytetarëve që besojnë se ndarja ishte pozitive, gjë që pasqyron humbjen e ndikimit rajonal dhe krizave të vazhdueshme politike e ekonomike.

Pse qëndrimet ndryshojnë kaq shumë?
Arsyet janë të lidhura me:
Pasojat e luftërave në disa shtete
Stabilitetin ose pasigurinë ekonomike pas pavarësisë

Integrimin evropian që disa vende e arritën, ndërsa të tjerat jo
Identitetin kombëtar dhe narrativat historike të vendeve respektive
Diferencat në perceptim tregojnë se shpërbërja e Jugosllavisë vazhdon të jetë një temë e ndjeshme, me ndikim të madh në politikën dhe shoqëritë e rajonit.

/zhurnal