Po na prishet Gjuha ! Shkruan Dr. Qemal Murati

Po na prishet Gjuha ! Shkruan Dr. Qemal Murati

Studiuesi i palodhur i gjuhës shqipe dhe lëvruesi i shquar i studimeve shqiptare, At Justin Rrota, autor i të famshmes “Gjuha e shkrueme ase vërejtje gramatikore” (Botime Françeskane, Shkodër, 2006), me kontribute thelbësore për gjuhën letrare të përbashkët e të njësuar shqipe, duke diskutuar për çështjet e gjuhës kritikoi shqiptarët që janë “përtacë” dhe “kryenaltë”.

Në vend që të mësonin me rregulla dhe gramatikë gjuhën amtare, i kushtoheshin gjuhës së huaj. “Ai nuk pranonte që të futeshin në gjuhën e përbashkët çdo gjë që përdorte populli e që gjendej në gjuhën e tij. Pra, nuk duhet ta shkruajmë shqipen “mbarë e mbrapshtë, të latueme e të palatueme”, kur dihet se gjuha është elementi kryesor i identitetit kombëtar“ (Tomor Osmani).

Sa i kushtojnë sot kujdes shqipfolësit gjuhës së tyre shqipe? Përgjigjja është: pak ose aspak!
Analistë e publicistë që kanë pushtuar ekranet televizive, “ekspertë” për gjithçka (me njohuri reference te Chat GPT), pa kurrfarë formimi filologjik e gjuhësor dhe pa e njohur gramatikën elementare të shqipes, flasin e shkruajnë një gjuhë laragane as në standard e as në dialekt, që kur e dëgjon të vjen për të vjellë:

Kjo neve na ka jap me kuptu… (RTK live).
I kanë jap votë për me bashkëqeveris…
I kanë jap votë…
Para dy muaj dite (për: para dy muajsh, para dy muaj ditësh).
Para tre muaj dite 😊 para tre muajsh).
Na duhet t’i ngritim vlerat e tona kombëtare… (për: Ne duhet t’i ngremë vlerat tona kombëtare).
Armiqët tanë… (për: armiqtë tanë).
Punëtorëve të Sigurimi u ndërprehet kontrata (titull) (për: u ndërpritet kontrata).
E djegi mundësinë e anëtarësimit të Kosovës… (për: e dogji mundësinë…).

Dikur ngrisnim civilizime. Sot qendër tregtare (titull) (për: Dikur ngrinim civilizime…).
Kosova today (emision televiziv në Klan Kosova) (për: Kosova sot).
Përse duhet ta zëvendësojmë fjalën e bukur shqip sot me të anglishtes today, këtë nuk mund ta dijë as dreqi e i biri!
Gjuha ka disa regjistra që mund të përdoren në rrethana të ndryshme komunikimi, varësisht sipas situatave shoqërore ligjërimore:
Regjistri standard – për të komunikuar kombëtarisht.
Regjistri dialektal – për të komunikuar krahinarisht.
Regjistri lokal – për të komunikuar lokalisht.

Përdorimi i këtyre regjistrave në komunikim nuk do të thotë thyerje e normës gjuhësore, por secili të përdoret në vendin e vet, sipas situatës.
Në fushën e medieve kombëtare duhet të përdoret regjistri standard, gjuha kombëtare, që ta kuptojnë të gjithë pa vështirësi.

Pra, ka manifestime të ndryshme të aktivitetit gjuhësor në jetën e përditshme. Tjetër është gjuha letrare (standarde). Tjetër është gjuha joletrare (jostandarde). Në gjuhën letrare tjetër është gjuha e shkruar, forma e shkruar. Tjetër është forma e folur.
Tjetër është gjuha bisedore e thjeshtë. Tjetër është gjuha familjare. Tjetër është gjuha profesionale. Tjetër është gjuha e grupit shoqëror, e kështu me radhë. E gjithë kjo është një aktivitet gjuhësor.

Kur flasim me dikë ose kur i drejtohemi dikujt, duhet të kemi parasysh të mos i ngatërrojmë regjistat e gjuhës njërin për tjetrin. Këtë situatë ligjërimore linguistit i shquar maqedonas Blazhe Koneskie formulonte figurshëm kështu:

“Është më mirë për një njeri të ketë dy kostume, sesa një. Njëri për punë dhe tjetri për festë. Por duhet të dimë se kostumi që është për çdo ditë nuk vishet për Pashkë, ose nuk vishet në teatër. Dhe anasjelltas”.

/ms