Nuk ka mjeshtër në vend, diplomat nuk ndërtojnë shtëpi dhe nuk bëjnë burek !

Mjeshtrat janë të paktë; kur gjenden, janë të shtrenjtë dhe me radhë të gjata, ankohen qytetarët. Në Shkup, një bukëpjekës mjeshtër fiton rreth 70.000 denarë në muaj (dyfishi i një mësuesi), por shumë furra buke sërish nuk gjejnë punëtorë. Interesi për shkollat profesionale dhe arsimin e dyfishtë po rritet, por kjo nuk sjell zgjidhje të shpejtë.

Pavlinka Gerasimova nga Shkupi thotë se për rinovimin e banesës do të gjente më shpejt termin te mjeku sesa te tjegullxhiu: po pret për ngrohjen nën dysheme dhe rregullimin e dritareve. Ajo thekson se i janë dashur rekomandime e negociata, çmimet ndryshojnë shumë (si “Mercedes” me “Fico”) dhe ka frikë që mjeshtri të largohet në një punë tjetër, duke e lënë të presë.

Në Maqedoninë e Veriut ka rreth 8.000 zejtarë të vetëpunësuar dhe mbi 20.000 kompani zejtare të regjistruara; në Shkup janë aktivë 2.198. Megjithatë, mungesa ndihet në përditshmëri: riparime, renovime, ndërtim dhe infrastrukturë. Sipas Odës së Zejtarëve, mungojnë sidomos muratorë, automekanikë, bojarë makinash, bukëpjekës, pastiçerë e saldatorë; parukierë dhe estetiste ka më shumë. Terminet te mekaniku shpesh shtyhen një javë ose më gjatë, ndërsa shumë shpallje pune mbeten pa përgjigje.

Një furrë buke në Kumanovë prej muajsh kërkon furrtarë e mjeshtër ëmbëlsirash: kanë ardhur pak rezyme dhe kryesisht pa përvojë. Pagat janë 40.000–45.000 denarë, ndërsa në Shkup rreth 70.000. Disa zanate sot fitojnë më shumë se profesione me diplomë universitare (p.sh. argjendarë, instalues kondicionerësh, elektricistë).

Edhe çmimet e shërbimeve po rriten: ngjitja e pllakave 1.500–1.800 denarë/m² (25–30 €), heqja e pllakave 4–7 €/m²; ndërrimi i instalimit të ujit në një tualet rreth 800 €, prishja e murit dhe heqja e mbetjeve të paktën 500 €. Zejtarët thonë se rriten kostot e materialeve dhe të biznesit. Një suvaxhi me 20 vjet përvojë thotë se ka shumë punë, por s’ka mjeshtër/partnerë dhe klientët duhet të presin.

Një shkak është emigrimi i zejtarëve drejt vendeve ku paguhen më mirë; një tjetër është nënvlerësimi i arsimit profesional për vite me radhë. Së fundmi, regjistrimet në shkollat profesionale janë rritur. Për 2025/2026 ka 27.600 vende: rreth 18.000 për shkolla profesionale dhe 7.900 për gjimnaze; në 2024, nga 17.000 nxënës të regjistruar, 12.000 zgjodhën shkollë profesionale.

Shteti dhe Oda e Tregtisë po e shtyjnë arsimin e dyfishtë (praktikë në kompani): mbi 550 kompani marrin pjesë dhe studentët marrin bursë 3.500 denarë për 9 muaj; kompanitë ofrojnë mentorë dhe trajnim praktik. Por Oda e Zejtarëve thotë se kjo nuk mjafton: rreth 40% e nxënësve në shkollat profesionale janë në degë mjekësie dhe shpesh orientohen drejt BE-së; për më tepër, kompanitë nuk detyrohen t’i punësojnë praktikantët dhe duhen stimuj e strategji për t’i mbajtur mjeshtrit në vend.

Një sondazh i Odës së Tregtisë (nëntor 2024–janar 2025) tregon se kompanitë me kapital të huaj e shohin mungesën e fuqisë punëtore të kualifikuar si pengesë kryesore: 93% kanë pasur vështirësi në punësim (inxhinierë, personel teknik, operatorë).

/ts