Maqedoni: Shtatë mijë studentë diplomuan, por ku do të punojnë..!?

Pëfundimi i studimeve që kurorzohet me diplomim është fillimi i një brenge shqetësuese për të rinjt e këtij vendi. Ata mbyllin një kapitull por hapin një tjetër interesimin dhe përpjekjen për të ushtruar profesionet e tyre. Enti Shtetëror i Statistikave publikoi së fundmi të dhënat për të diplomuarit në arsimin e lartë për vitin 2024.

Sipas raportit, 7021 studentë kanë përfunduar studimet e tyre universitare ose profesionale, me një rënie prej 5.4% në krahasim me një vit më parë. Ndonëse këto janë të dhëna që përditësohen çdo vit, struktura e tyre ngre disa pikëpyetje serioze mbi orientimin strategjik të arsimit në raport me tregun e punës dhe zhvillimet ekonomike të vendit, shkruan Zhurnal.

Çfarë na tregojnë shifrat e arsimit të lartë në Maqedoninë e Veriut?
Nga totali i studentëve të diplomuar, 26.5% i përkasin fushës së biznesit, administratës dhe drejtësisë një prirje e konsoliduar tashmë prej vitesh. Kjo e bën këtë fushë dominuese në sistemin universitar të vendit. Megjithatë, një dominancë e tillë ngre dyshime nëse arsimi i lartë po i përgjigjet realisht nevojave të ekonomisë vendore apo thjesht ndjek kërkesat e tregut akademik dhe perceptimet shoqërore mbi “fushat prestigjioze”.

Në të kundërt, fusha që lidhen me bujqësinë, pylltarinë, peshkimin dhe veterinarinë regjistrojnë vetëm 101 të diplomuar, ndërsa shkencat e natyrës (210) dhe arsimi (255) mbeten ndër fushat me përfaqësim më të ulët. Ky disbalancë tregon për një orientim të mangët të politikave arsimore dhe për një mungesë të theksuar të harmonizimit të tyre me prioritetet zhvillimore të vendit.

Tregu i punës dhe mungesa e strategjisë –
Një nga problematikat kyçe që del në pah është mungesa e një hulumtimi të qëndrueshëm të tregut të punës. Institucionet arsimore në vend nuk i referohen rregullisht analizave sektoriale për të përcaktuar drejtimet studimore prioritare. Si pasojë, prodhohet një strukturë e të diplomuarve që në shumë raste nuk korrespondon me sektorët që kanë mungesa kadrovike apo potencial zhvillimi.

Kjo mungesë përputhjeje prodhon një cikël të mbyllur të rinjtë diplomohen në fusha me konkurrencë të lartë dhe me mundësi të ulëta punësimi, ndërkohë që sektorë kyç si bujqësia, arsimi dhe teknologjia mbeten të nënvlerësuar.

Dështimi i orientimit profesional në shkollat e mesme –
Një tjetër faktor që ndikon drejtpërdrejt në këtë çrregullim strukturor është mungesa e orientimit profesional në arsimin e mesëm. Shumica e nxënësve e zgjedhin drejtimin e studimeve të larta pa pasur një pasqyrë të qartë të tregut të punës, të kërkesës për kuadro në sektorë të ndryshëm apo të përputhshmërisë midis aftësive të tyre dhe profesionit të ardhshëm.

Ky vakum lë hapësirë për zgjedhje të motivuara nga faktorë subjektivë apo modele sociale, dhe jo nga një analizë objektive e nevojave dhe aftësive personale. Si pasojë, universitetet mbushen me studentë që ndjekin drejtimet më “të kërkuara”, jo domosdoshmërisht më të nevojshmet për zhvillimin afatgjatë të vendit.

Gratë në arsim të lartë shihet si progres apo sfidë e re?
Sipas raportit të statistikave, rreth 60% e të diplomuarve janë vajza, një tregues pozitiv për barazinë gjinore në qasjen në arsim. Por ky është vetëm një dimension i problemit. Në praktikë, shumë gra të diplomuara përballen me vështirësi të shtuara për të hyrë në tregun e punës, për të mbajtur pozita të qëndrueshme apo për të zhvilluar karrierë në fusha të dominuara nga burrat.

Kështu, një strukturë arsimore që prodhon më shumë gra të diplomuara, por që nuk arrin të ofrojë kushte të barabarta për përfshirjen e tyre aktive në ekonomi, nuk e arrin qëllimin e tij social dhe zhvillimor. Për të përmirësuar përputhjen mes arsimit të lartë dhe tregut të punës, si dhe për të adresuar disbalancat ekzistuese, nevojiten një sërë masash strategjike.

Megjithatë, është i patjetërsueshëm zhvillimi i një sistemi të rregullt për hulumtimin e tregut të punës, në bashkëpunim mes institucioneve shtetërore, akademike dhe sektorit privat. Duhet forcimi i orientimit profesional në shkollat e mesme, me fokus në identifikimin e potencialit individual dhe njohjen e sektorëve me perspektivë. Politika të drejtuara për të stimuluar regjistrimin në fusha deficitare, përmes bursave, praktikave të garantuara apo mbështetjes financiare. Nevojiten edhe partneritete më të fuqishme mes universiteteve dhe sektorit të biznesit, për të zhvilluar kurrikula më praktike dhe për të ofruar mundësi reale punësimi pas diplomimit.

/Zhurnal.mk