Dollari dhe jeni bien, franga zvicerane bëhet më e forta ?

Kur i pyet investitorët se cilat monedha janë një strehë e sigurt gjatë kohërave të trazirave gjeopolitike dhe ekonomike, përgjigjet më të zakonshme do të jenë dollari amerikan, franga zvicerane dhe jeni japonez. Historikisht, këto monedha pritej të ruanin vlerën e tyre gjatë kohërave të krizës. Megjithatë, gjatë vitit 2025 dhe fillimit të vitit 2026, situata ndryshoi ndjeshëm. Dollari amerikan dhe jeni japonez panë rënie të ndjeshme, ndërsa franga zvicerane u forcua, por ky forcim sjell sfida të reja për ekonominë zvicerane.

Rënia e dollarit filloi pasi Presidenti i SHBA-së, Donald Trump, vendosi tarifa në vitin 2025, duke ndërprerë tregtinë globale dhe duke shkaktuar një shitje të aseteve amerikane, përfshirë dollarin si monedhë rezervë botërore. Indeksi i dollarit, i cili mat vlerën e monedhës amerikane kundrejt një shporte valutash të tjera, ra me 9.37 përqind në vitin 2025 dhe u dobësua më tej në vitin 2026.

Analistët në bankën private Julius Baer kanë thënë se politikat tregtare të paparashikueshme janë vetëm një arsye për dobësimin e dollarit, ndërsa rritja e borxhit amerikan po e gërryen më tej besimin e investitorëve. Analisti i këmbimit valutor të Deutsche Bank, George Saravelos, shkoi një hap më tej, duke e quajtur statusin e dollarit si strehë e sigurt një mit. Ai tha se historikisht dollari nuk është forcuar në mënyrë të besueshme gjatë periudhave të frikës së tregut dhe se ka humbur korrelacionin e tij me aksionet amerikane gjatë vitit të fundit. Disa investitorë madje po paralajmërojnë se dollari është në një trend rënës afatgjatë, duke kujtuar periudhën midis viteve 2002 dhe 2008 kur monedha amerikane humbi rreth 41 përqind të vlerës së saj.

Jeni japonez ka parë luhatje të forta gjatë gjithë vitit 2025. Në fillim të vitit, ai ishte rreth 156 jen për dollar, vetëm për t’u forcuar kur Banka e Japonisë sinjalizoi një rritje të normës së interesit. Megjithatë, pasi Sanae Takachi u bë kryeministre dhe njoftoi një politikë fiskale ekspansioniste, jeni u dobësua përsëri dhe rendimentet e obligacioneve qeveritare japoneze u rritën. Monedha ra me pothuajse gjashtë përqind që nga koha kur ajo mori detyrën deri në fund të janarit, me spekulime për ndërhyrje të mundshme të qeverisë.

Analistët në Citi dhe ING Bank vlerësojnë se një nivel prej 160 jen për dollar mund të shkaktojë ndërhyrje nga autoritetet japoneze ose amerikane, pasi dobësimi i mëtejshëm mund të destabilizojë tregun. Në dallim nga dollari dhe jeni, franga zvicerane u forcua me pothuajse 13 përqind kundrejt dollarit gjatë vitit 2025 dhe vazhdoi të rritet në vitin 2026, duke arritur nivelin e saj më të lartë në 11 vitet e fundit.

Stabiliteti politik i Zvicrës, borxhi i ulët publik dhe ekonomia e fortë eksportuese e kanë bërë frangun një strehë tërheqëse për kapitalin. Megjithatë, forcimi i tepërt i monedhës përbën një sfidë serioze për ekonominë zvicerane. Inflacioni në Zvicër është vetëm 0.1 përqind, ndërsa norma referuese e interesit e Bankës Kombëtare Zvicerane është në zero. Forcimi i frangut rrit më tej presionet deflacioniste dhe e bën më të vështirë pozicionin e eksportuesve.

Presidenti i Bankës Kombëtare Zvicerane, Martin Schlegel, tha se banka është gati të ndërhyjë në tregun e këmbimit valutor nëse është e nevojshme. Megjithatë, analistët në UBS vlerësojnë se ndërhyrja masive aktualisht është e pamundur. Strategu i shtëpisë financiare Ebury, Matthew Ryan, vlerësoi se dollari dhe jeni kanë humbur disi reputacionin e tyre si monedha të sigurta, ndërsa franga zvicerane ka konsoliduar pozicionin e saj si streha më e preferuar e sigurt.

Një pikëpamje e ngjashme u shpreh nga analisti i bankës japoneze MUFG, Lee Hardman, i cili vuri në dukje se franga ka provuar të jetë monedha më e qëndrueshme midis ekonomive të zhvilluara në planin afatgjatë.

Megjithatë, forcimi i frangës nuk është pa rreziqe. Nëse ky trend vazhdon, autoritetet zvicerane mund të detyrohen të ndërhyjnë për të mbrojtur eksportet dhe për të parandaluar ngadalësimin e mëtejshëm të inflacionit. Dy vitet e fundit kanë treguar se edhe monedhat tradicionale të sigurta nuk janë më imune ndaj vendimeve politike, rreziqeve fiskale dhe tensioneve tregtare globale. Dollari po vuan nga rritja e borxhit dhe konfliktet tregtare, jeni është nën presion nga politika dhe ndërhyrjet fiskale, ndërsa franga po forcohet deri në atë pikë sa po fillon të dëmtojë ekonominë e vet.
Në një mjedis të tillë, investitorët po pyesin gjithnjë e më shumë nëse termi “port i sigurt” ka ende të njëjtin kuptim si dikur.

/