Disa njohuri për alergjitë ndaj bimëve në kohën e pranverës. Nga Dr.sc Gafur Ajruli

– Cka janë alergjit
Alergjit nga kokrrat e polenit ose alergogjenet të cilat krijohen në gametangjet mashkullore, thekët – andrecium, të cilët ndodhen në lule te bimët , ku me rastin e infektimit te njeriut, mund të shkaktojn krijimin e antitrupthave në organizmin e tijë, të cilët antitruptha mundësojn mbrotjen e organizmit nga këto antigjene ose alergogjene, përmes reaksioneve imunobiologjike, pra në këtë mënyrë organizmi i njeriut mbrohet në kohën e pranverës, kur kemi vegjetim të bimëve në vendin tone, që mos shkaktohen alergji.

Mirpo gjatë këtyre reaksioneve nëqoftse se sasia e antigjeneve ose alergogjeneve është më e lartë se sa sasia e antitrupthave, atëher paraqiten një vargë reaksionesh të cilët reaksione çojnë deri te çrregullimi i funksioneve të organeve të caktuara, dëmtimi i tyre, por në raste të rënda mund të shkaktojn dhe vdekjen.
– Reaksione alergjike nga kokrrat e polenit ose alergogjenet
Reaksionet alergjike të shkaktuara nga alergogjent, ose nga kokrrat e ndryshëme të polenit, në kohën e pranverës, janë të përhershme dhe, trendi i tyre është çdo herë në rritje të sipërme, pra këto sëmundje alergjike sot në rruzullin toksorë janë mjaftë të përhapura.

Në bazë të dhënurave statistikore thuajse çdo i treti person vuan nga ndonjë alergji e rastësishme ose e përhershme, e cila mund të identifikohet përmes simptomave të ndryshme. Reaksion alergjik ndaj kokrrave të polenit ose alergogjeneve, profesionalisht quhet polinozë, por është mirë të përshkruhet edhe me termin si: ethe, rrjedhje e hundëve etj., sepse shoqërohet me simptoma të tilla si që janë: rrjedhje hundësh, teshtitje, lotim të syve etj., për dallim nga sëmundjet e zakonshëme, të shkaktuar nga mikroorganizmat patogjen ose virusët.
Sëmundja alergjike, ethet e barit shkaktohet nga kokrrat e polenit të krijuara nga bimët e livadheve gjatë kohës së pjalmimit dhe, zakonmisht përfaqson fazën fillestare të shumë sëmundjeve komplekse të sistemit të organeve të feymarrjes, sistemit imunobiologjik, dhe në bazë të dhënurave statistikore sot nga këto sëmundje rrezikohen afër 15-25% e popullatës në rruzukllin toksor.

Mëvarësisht nga gjërsia gjeografike dhe kushtet klimatike të një zone të caktuar, bimësia e saj, e cila përfaqësohet në atë zonë, kushtëzojn se në ajër mund të paraqiten kokrra të polenit nga bimë të ndryshme si. p.sh. polen nga pemët e ndryshme, barërat e livadheve dhe kullosave të ndryshme, barërat e këqija etj., por përqendrim më i lartë i kokrrave të polenit nga këto bimë ndodhë në peridha të ndryshme vjetore, por më tepër në pranverë, atëher kur sipërfaqja bimore ndodhet në fazën e vegjetimit.
-Simptomet alergjike ndaj polenit ose alergogjeneve.

Mund të paraqiten si në rrugët e sipërme të frymarrjes ashtu dhe në rrugët e poshtme dhe, mund të manifestohen përmes simptomeve të ndryshme alergjike.
• Si simptoma më të zakonshme të një reaksioni alergjik në rrugët e sipërme të frymarrjes jane :
-Rhinitisi alergjik ose infekcion i mukozës së hundës,
– Krijimi i polipeve në mukozën e hundës
-Rrjedhje e hundës,
-Teshtitje,
– Kruerja e hundës dhe
-Sytë e përlotur.
-Kurse si simptoma më të zakonshme alergjike, gjatë një reaksioni inflamator në traktin e poshtëm të frymëmarrjes janë:
-Simptomat e sëmundjes së astmës
-Kollë e thatë irituese,
– Fishkëllim dhe frymëmarrje e vështirësuar
– Frymëmarrje e vështërsuar për shkak të taitjes së bronkospazmës, e cila mund të qojë deri në vdekje etj.
– Kokrrat e polenit ose alergogjenet

Kokrrat e polenit ose alergogjenet, paraqiten si në formë të pluhrit, në kohën e pranverës, të cilat prodhohen nga gametangjet mashkullore ose thekët (andrecium) dhe, paraqesin mikrogametofitin.
Kokrrat e polenit, zakonisht kanë formë të rrumbullakët ose ovale, madhësia 2-250 μm, por si karakteristik themelore e tyre është morfologjia e tyre dhe përbërjen kimike.
Kur kokrra e polenit bien në organin seksual femror- pistil (ginecium), në realitet në krezë të pistilit, gjatë kohës me lagështi, atëher lëshohen një sërë materjesh kimike të cilat lidhen për kokrrave e polenit dhe formojn alergogjene, të cilat alergogjene të formuara nga bimët e ndryshme, te njeriu mund të shkaktojn reaksione të ndryshme alergjike të cilat reaksione mund të klasifikohen, si reaksone alergjike të dobëta ose forta, por mëvarsisht prej imunitetit të njeriut.
.
– Llojet bimore me shkallë të lartë të alergjisë
Bazuar në hulumtimet e ndryshme, përqendrimi i kokrrave të polenit ose alergogjeneve ndryshon në vendbanimet e ndryshme jetësore, pra mëvarsisht prej stinve të vititi dhe kushteve klimatike të vendbanimeve jetësore.
Gjatë kohës së pranverës alergogjenet mund të arrijn vlerat maximale, sidomos gjatë kohës së pranverës së hershme ku mbizotrojn alergogjenet e bimëve të pemve dhe shkurreve, dhe në këtë kohe përqendrimi i kokrrave të polenit nga këto bimë arrin vlerat maksimale.
Në fillim të verës alergogjenet e arrin vlerën maximale nga mbulasa bimve barishtore të livadheve dhe kullotave të përhershme, kurse gjatë stineës verë – vjeshtë, alergogjenet e arrinë vlerën maximale nga barat e këqi.
Në baza të shkencës së palinologjisë ose shkencës mbi polenin, alergogjenet mund të klasifikohen në tre grupe:

– Alergogjene të forta,
-Alergogjene të moderuara.
– Alergogjene të dobëta.
Si bimë më të rëndësishme në vendin tonë që kanë intenzitet më të lartë, në krijimin e kokrrave të polenit ose alergogjeneve në kohen e pranverës janë:
1. Bima e shelgut të bardhë-Salix alba,
2. Bima e shelgut vajtues-Salix babilonica,
3. Bima e arrës-Juglans regia,
4. Lloje të bimëve të gjinis dushkut- Qercus sp.,
5. Llojet e bimëve të gjinis së ahaut – Fagus sp.,
6. Llojet e bimëve të gjinis së pishave –Pinus sp.,
7. Shumë bimë barishtore të familjes zhabinore – Ranunculaceae
8. Shumë bimë të familjes së drithrave – Poaceae
9. Shume bimë të familjes trandafilore- Rozaceae etj.
10. Shumë bimë të familjes qumshtoreve-Euphorbiaceae,
11. Shumë bimë të familjes së fluturorve- Fabaceae.
12. Shumë bimë të familjes kaptinore-Asteraceae,
13. Shumë bimë të familjes zambakore-Liliaceae,
14. Shumë bimë të familjes salepore-Orchidaceae,etj.
– Largimi i bimëve alergjike

Në bazë të eksperincave të kaluara mund të vërtetojm se si mënyrë më e mirë e largimit të tyre është metoda mekanike me anë të kositjes, e cila përvoj e kaluara ka treguar se është më e mira, por është edhe më e vështira, por përmes kësaj metode mund të bëjmë largimin e një numri të madhë të bimve barishtore të cilat kanë veprim të lartë alergjik përmes alergogjeneve të tyre.
Në bazë të kësaj metode me rëndësi është kositja e barit sa ma shpeshë dhe në mënyrë të rregullt në një sipërfaqje të madhe të gjelbërt sidomos afër zonave urbane për shkak të mbrojtjes së popullatës nga alergogjenet të cilat mund të lirohen gjatë procesit të polenizimit dhe plenimit të bimëve.
Ky aktivitet i kositjes së livadheve afër zonave urbane më shpeshë mundëson zvoglimit e reaksioneve alergjik të shkaktuara nga alergogjent afër vendbanimeve jetësore, posaqërisht të bimëve të cilat llogareiten si barna të këqi.
-Masat parandaluese kundër alergjive
Gjatë periudhës së pranverës ose gjatë rritjes së sasisë së kokrrave të polenit ose alergogjeneve, qytetarët të cilët vuajn nga reaksionet e ndryshme alergjike të shkaktuara nga alergogjenet duhet të zbatojn këto masa mbrojtëse:
1. Personat alergjikë ndaj polenit duhet të mbajnë maskë sa herë që ekspozohen në ambijentet e tyre jetsore, ose gjate udhtimit jashtë vendbanimit ku jetojn.

2. Personat alergjik duhet të mbajnë syza dielli dhe kësul gjatë daljes në ambijentet e hapura,
3. Rekomandohet larja e flokëve çdo mbrëmje, sepse kokrrat e polenit ose alergogjenet mbëlidhen në qimet e flokëve.
4. Përqendrimi më i lartë i alergogjeneve është gjatë orëve të mëngjesit, sidomos gjatë ditëve me dillë dhe erë, prandaj gjatë këtyre ditëve për këtë arsye personat alergjik nuk duhet ti ajrosin dhomat e tyre,
5. Duhet ti ndjekim institucionet përkatëse për sasin e përqëndrimit të alergogjeneve në ato ambijente jetësore, sidomos duhet ditur kohën e vegjetimit të llojeve të tilla bimore ndaj të cilave mund të jenë alergjik, pra duhet të dimë kalendarin e paraqitjes se procesit të pjalmimit, për ato lloje bimore ndaj të cilave jemi alergjik, sidomos gjatë kohës me djellë dhe erë,
6. Personat të cilët janë alergjik ndaj polenit duhet tu largohen ecjve në natyrë gjatë kohës së vegjetimit të atyre bimeve ndaj të cilave janë alergjik, sidomos gjatë kohës me djellë dhe erë,

7. Duhet të largohen nga vendbanimet ku kemi bërë kositjen e barit nëpër livadhe të ndryshme,
8. Për shetitje duhet të zgjedhin ditët me shi, pra pas shiut të dalim në natyrë sepse atëher sasia e polenit është më e ulët,
9. Dritaret e banesave ku jetojm duhet të jenë të mbyllura, kurse shtrati të jetë i mbuluar me mbules,e cila do të ndikoj kundër alergogjeneve,
10. Të lëshojn kondicionerin për pastrimin e ajrit në banesë, ta ftojhin dhomën dhe të bëjnë tharjen e ajrit,
11. Nuk lejohet që në kohën e vegjetimit të bimëve personat me reaksione të larta alergjike të thajnë teshat në vendbanimet e tilla,
12. Nëqoftse mbajnë kafshë te vogla (qenë dhe macja) duhet t’i pastrojn, çdo herë pasi t’i kenë lëshuar në ambijente të tilla gjatë kohës me intenzitet të lartë të polenit,
13. çdo herë duhet të merret terapi e rregullt, e përshkruar nga mjeku alergolog,

/ms