Besarta Murtezani: Librat e muzikës në shqip janë të shëmtuara në Maqedoni !

Kënga popullore shqiptare e ka shoqëruar Besarta Murtezanin që në fëmijëri dhe vazhdon të mbetet në qendër të rrugëtimit të saj artistik. Sot, si soliste e Ansamblit Shtetëror të Këngëve dhe Valleve Shqiptare në Maqedoninë e Veriut, ajo e sheh interpretimin e këtij repertori edhe si përgjegjësi për ruajtjen dhe përcjelljen e trashëgimisë muzikore. Në një bisedë për Portalb.mk, Murtezani foli për lidhjen me këngën lirike popullore, edukimin muzikor të brezave të rinj dhe nevojën për mbështetje institucionale në dokumentimin e vlerave tona kulturore.

Portalb.mk: Prej vitesh jeni e lidhur fort me këngën lirike popullore shqiptare. Çfarë ju mban ende kaq pranë këtij repertori dhe çfarë zbuloni të re sa herë që i riktheheni?
Besarta Murtezani: Jam rritur me muzikën popullore. Si fëmijë, rreshtoheshim për të ndjekur spektaklin “12 yje në Hollywood”, ku dëgjonim Fitnete Rexhën, Merita Halilin, Parashqevi Simakun, Eli Farën, Irini Qiriakon, Valbona Halilin, Irma Ziberin dhe emrat më të shquar të muzikës popullore. I dëgjonim çdo ditë në shtëpi, para ekranit. Në radio lëshohej gjithmonë muzikë e mirëfilltë, ndërsa në veturën e vjetër të babait dëgjonim perlat e muzikës shqiptare. Sa herë udhëtonim, na shoqëronin zërat më të bukur shqiptarë. Pa e vërejtur, kjo muzikë u bë një dashuri e pandarë dhe pjesë e shijes sime, sepse unë jetoj me fëmijërinë time.

Sot muzikën e kam profesion dhe në çdo dalje mundohem të paraqitem me dinjitet të lartë, për ta përcjellë muzikën tonë të bukur si vlerën më të shtrenjtë shpirtërore që na lanë të parët. Ndjej përgjegjësi të dyfishtë, pasi tashmë jam soliste e Ansamblit Shtetëror të Këngëve dhe Valleve Shqiptare në Republikën e Maqedonisë së Veriut. Kam pasur si shembull Sabahete Vishnjën, me mënyrën se si paraqitej në skenë, me jaret e bukura shkodrane dhe atë zonjallëk të rëndë. Jam edukuar me këngët e Marije Krajës dhe Luçie Milotit, ndaj dua të lë gjurmë edhe unë për brezat e rinj.

Është e vërtetë që, sa herë u rikthehem këngëve, gjej thesare brenda secilës prej tyre dhe kujdesem që çdo melizmë të tingëllojë në melosin tonë të bukur shqiptar.

Portalb.mk: Ju keni punuar gjatë edhe me gjeneratat e reja. Sa është e vështirë sot t’ua afrojmë të rinjve muzikën tradicionale dhe ta bëjmë atë të jetojë edhe përtej skenës folklorike?
Besarta Murtezani: Janë shumë faktorë që luajnë rol të rëndësishëm në edukimin muzikor. Është shumë e rëndësishme se çfarë muzike u lëshohet fëmijëve në shtëpi. Nëpër shkolla, e di që mësimdhënësit duhet të punojnë sipas planprogramit, por e dimë shumë mirë se me çfarë dukurie të shëmtuar përballen mësimdhënësit e lëndës së muzikës me librat që u shpërndahen nxënësve shqiptarë në Republikën e Maqedonisë së Veriut. Prandaj, ata që vërtet e duan arsimin dhe kanë vizion, detyrohen të dalin jashtë planprogramit, si në kohën e komunizmit, për t’u mësuar fëmijëve këngë shqip, për t’u folur për kompozitorët tanë dhe për t’i nxitur të dëgjojnë muzikë shqipe e ta ndiejnë atë përmes dëgjimit.

Ndër faktorët kryesorë që ndikojnë në prishjen e shijes së bukur te të rinjtë janë mediat, pa përjashtim. Çdo ditë e më shumë, për shikueshmëri e klikime, kalohet çdo kufi me tekstet dhe videoklipet që ofrohen. Nuk ka muzikë të keqe, ka njerëz të këqij që bëjnë zhurmë dhe servojnë zhurmë.

Portalb.mk: Shpesh flitet për ruajtjen e trashëgimisë sonë muzikore, por sa po bëjmë realisht për ta dokumentuar, përpunuar dhe përcjellë atë te brezat e ardhshëm?
Besarta Murtezani: Të parët tanë e kanë përcjellë këngën brez pas brezi në formë gojore dhe kënga arbëreshe edhe sot këndohet si para 600 vjetësh. Polifonia e Rekës së Epërme është një thesar që, për fat të keq, vendi ynë ende nuk e njeh. Kjo polifoni duhet marrë me seriozitetin më të madh për t’u dokumentuar, madje edhe për t’u mbrojtur nga UNESCO-ja.

Ne ua kemi borxh të parëve ta përcjellim këtë trashëgimi duke ruajtur origjinalitetin e muzikës popullore shqiptare. Sot kemi një brez të shkolluar, me shkrim e lexim muzikor, këngëtarë të diplomuar, instrumentistë dhe kompozitorë të rinj. Por ata duhet të përkrahen nga institucionet kulturore, sidomos kompozitorët, për t’i dokumentuar këngët popullore në Republikën e Maqedonisë së Veriut dhe për t’i paraqitur ato në formën më të bukur para publikut tonë, në rajon e gjithandej nëpër botë.

Portalb.mk: Ju keni thënë se artistëve shpesh u mungon mbështetja institucionale. Çfarë i duhet sot një artisti shqiptar në Maqedoninë e Veriut që një ide e mirë të mos mbetet vetëm ide?
Besarta Murtezani: Padyshim, duhet mbështetje institucionale dhe duhet t’i jepet zë çdo projekti që ka të bëjë me trashëgiminë tonë kulturore. Kostumografëve, koreografëve dhe kompozitorëve duhet t’u jepet mbështetje maksimale.

Nëse nuk punojmë për ruajtjen e vlerave tona shpirtërore dhe materiale, ashtu siç humbëm çiftelinë e lahutën si vegla tona, do të humbim dalëngadalë edhe plisin, veshjet, vallet dhe muzikën. Kjo ndodh kur nuk u japim prioritet këtyre vlerave që na identifikojnë si popull.

Portalb.mk: Besarta, çfarë mendoni se duhet bërë më shumë që muzika dhe trashëgimia jonë kulturore të jenë më të pranishme në jetën e përditshme të publikut, jo vetëm në koncerte dhe manifestime?
Besarta Murtezani: Të jetohet çdo ditë me vlerat tona. Të mos bëhet dasmë pa flamur, të mos bëhet festë pa plis në kokë e pa veshjet tona të bukura. Të mos kalojë ditë pa u dëgjuar polifonia jonë, të mos përkundet djep pa ninullat shqiptare e të mos mungojë kënga e trimave, pasi ne jemi përgjigjja e së ardhmes.

/portalb