Marrëveshja e Ohrit pas 25 vitesh do të varet shumë nga mënyra se si e trajtojmë sot. Shkruan Mazllam Osmani

Nëse e trajtojmë si një dokument që duhet të na mbajë përgjithmonë të ndarë në kategori, si një burim të përhershëm mosbesimi apo si një marrëveshje që duhet vazhdimisht të përdoret për të negociuar mes komuniteteve, atëherë ekziston rreziku që ajo të shndërrohet në një barrë për të ardhmen.

Por nëse e trajtojmë si një pikënisje për ndërtimin e një shteti më të barabartë, më funksional dhe më demokratik, atëherë pas 25 viteve të ardhshme ajo mund të kujtohet jo si një marrëveshje që na mban të lidhur me konfliktin e së kaluarës, por si një marrëveshje që na ndihmoi ta kapërcejmë atë.

Kjo është sfida e vërtetë e 25-vjetorit.
Marrëveshja e Ohrit lindi nga nevoja për të garantuar paqen, barazinë dhe pjesëmarrjen e komuniteteve në jetën institucionale të vendit. Por një shoqëri nuk mund të ndërtohet përgjithmonë mbi logjikën e krizës që e ka prodhuar një marrëveshje.

Prandaj, në 25 vitet e ardhshme duhet të synojmë që parimet e saj të mos jenë vetëm të shkruara në ligje, por të jenë bërë pjesë e kulturës politike, institucionale dhe shoqërore të vendit.
Barazia nuk duhet të jetë vetëm një përqindje. Përfaqësimi nuk duhet të jetë vetëm një numër në administratë. Gjuha nuk duhet të jetë vetëm një çështje procedurash. Të drejtat nuk duhet të aktivizohen vetëm kur njëra palë ndjen se duhet t’i kërkojë ato.

Ato duhet të bëhen normalitet.
Dhe pikërisht këtu qëndron përgjegjësia jonë sot.
Nëse duam që Marrëveshja e Ohrit të mos jetë barrë për gjeneratat që do të vijnë, duhet të punojmë që ajo të shndërrohet nga një nevojë politike e së kaluarës në një vlerë të përbashkët të së ardhmes.

25 vitet e ardhshme duhet të jenë vite në të cilat fëmijët tanë nuk do të rriten duke pyetur se cilit komunitet i takon një e drejtë, por do të rriten duke e konsideruar barazinë si diçka të natyrshme. Një shtet ku identiteti nuk është arsye për ndarje, por pjesë e një shoqërie të përbashkët.

Prandaj, sot nuk duhet vetëm të pyesim: “Çfarë do të jetë Marrëveshja e Ohrit pas 25 vitesh?”
Duhet të pyesim:
“Çfarë po bëjmë ne sot që ajo të mos jetë e nevojshme të trajtohet si marrëveshje konfliktuale edhe pas 25 vitesh?”
Nëse përgjigjja jonë është ndërtimi i institucioneve të barabarta, respektimi i të drejtave, sundimi i ligjit, përgjegjësia politike, integrimi shoqëror dhe mirëbesimi ndërmjet komuniteteve, atëherë kemi bërë hapin e duhur.

Sepse e ardhmja e Marrëveshjes së Ohrit nuk përcaktohet vetëm nga ajo që shkruan në dokument.
Ajo përcaktohet nga mënyra se si ne e jetojmë sot.
Dhe ndoshta ky është mesazhi më i rëndësishëm i 25-vjetorit: nuk duhet t’u lëmë gjeneratave të ardhshme barrën për ta mbrojtur vazhdimisht një marrëveshje të së kaluarës; duhet t’u lëmë një shoqëri në të cilën parimet e saj janë bërë aq të natyrshme, saqë nuk kanë më nevojë të mbrohen si përjashtime, por jetohen si normalitet.
Kjo do të ishte fitorja e vërtetë e 25 viteve të ardhshme.

/ms