{"id":77787,"date":"2023-05-17T09:44:36","date_gmt":"2023-05-17T09:44:36","guid":{"rendered":"https:\/\/kercova.org\/?p=77787"},"modified":"2026-06-08T15:30:19","modified_gmt":"2026-06-08T13:30:19","slug":"mbreti-agron-kryeushtaraku-qe-beri-ilirin-dhe-vdiq-ne-kulmin-e-saj","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kercova.net\/?p=77787","title":{"rendered":"Mbreti Agron, Kryeushtaraku q\u00eb b\u00ebri ilirin dhe vdiq n\u00eb kulmin e saj !"},"content":{"rendered":"<p>Historia e mbret\u00ebrve t\u00eb shtetit ilir, si ne gjith\u00eb historin\u00eb e Iliris\u00eb vjen nga burime dyt\u00ebsore dhe kryesisht prej romak\u00ebve dhe grek\u00ebve. Gjithashtu dhe p\u00ebr Agronin, mbret i gjith\u00ebpushtetsh\u00ebm t\u00eb ilir\u00ebve dihet pak nga fakte burimore. Aktivieti i tij p\u00ebrshkruhet nga k\u00ebto burime e sidomos nga Polibi.<\/p>\n<p>Sipas Stiptevicit ardhja e Agronit p\u00ebrkon me ngritjen e madh\u00ebshtis\u00eb s\u00eb mbret\u00ebris\u00eb ilire. N\u00eb librin e tij\u2018\u2019Mbret\u00ebrimi dhe mbret\u00ebr ilir\u00eb\u2019\u2019 Qemal Velija p\u00ebrshrkuan k\u00ebshtu rrug\u00ebtimin e tij:<\/p>\n<p>Disa studiues ia kushtojn\u00eb atij themelimin e shtetit ardian, nd\u00ebrsa t\u00eb tjer\u00eb t\u00eb atit, Pleuratit, por di\u00e7ka \u00ebsht\u00eb e qart\u00eb: ai sundoi n\u00eb vitet 250-231 p.e.r dhe vazhdoi masat reformuese p\u00ebr riforcimin e Iliris\u00eb q\u00eb kishte nd\u00ebrmarr\u00eb i ati, Pleurati.<\/p>\n<p>Erdhi n\u00eb fuqi si mbret dhe si kryeushtarak, duke i dh\u00ebn\u00eb shtetit ilir nj\u00eb mendje dhe dor\u00eb t\u00eb fort\u00eb. Gjat\u00eb koh\u00ebs s\u00eb mbret\u00ebrimit t\u00eb tij, pati zhvillime n\u00eb fusha t\u00eb ndryshme; qytetet lul\u00ebzuan m\u00eb tep\u00ebr, pushteti m\u00eb i lart\u00eb p\u00ebrq\u00ebndroi drejtimin duke ngushtuar autonomin\u00eb vendore t\u00eb grupeve t\u00eb ndrysh\u00ebm t\u00eb p\u00ebrfshir\u00eb n\u00eb at\u00eb shtet, etj,<\/p>\n<p>Mbreti Agron zgjeroi shtrirjen e juriksionit t\u00eb shtetit, duket n\u00eb modelin e nj\u00eb kohe shum\u00eb m\u00eb t\u00eb vjet\u00ebr, at\u00eb t\u00eb shtrirjes s\u00eb liburn\u00ebve, dhe pati prirjen t\u00eb vendoste ashtu si ata talasokracin\u00eb n\u00eb detin Adriatik. Kjo edhe p\u00ebr shkak t\u00eb fuqis\u00eb detare t\u00eb flot\u00ebs ilire, q\u00eb ishte e konsiderueshme dhe tep\u00ebr e fuqishme p\u00ebr koh\u00ebn, nd\u00ebrkoh\u00eb q\u00eb n\u00eb favor t\u00eb saj ishin limanet p\u00ebrgjat\u00eb bregdetit ku strehohej mrekullisht.<\/p>\n<p>Shtrirja e k\u00ebtij shteti, si tham\u00eb, shkonte deri n\u00eb brigjet e Aoos (Vjos\u00eb) n\u00eb jug dhe n\u00eb veri, sipas disa burimeve n\u00eb Narona, e sipas disa t\u00eb tjerave deri n\u00eb veriun e skajm\u00eb t\u00eb pellgut Adriatik. B\u00ebnin p\u00ebrjashtim vet\u00ebm dy kolonit\u00eb bregdetare romake: Apollonia dhe Dyrrahu.<\/p>\n<p>Zot\u00ebrimi i detit ishte karakteristik\u00eb p\u00ebr sundimin e tij, duke iu p\u00ebrqasur pra trash\u00ebgimis\u00eb liburne, jo vet\u00ebm n\u00eb territoret p\u00ebrkat\u00ebse, por edhe n\u00eb natr\u00ebn e fuqis\u00eb detare. Kjo karakteristik\u00eb n\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb ishte n\u00eb vet\u00eb natyr\u00ebn e koh\u00ebs, pasi kush zot\u00ebronte detin, kishte n\u00ebn kontroll edhe brigjet, edhe treg\u00ebtin\u00eb q\u00eb zhvillohej n\u00eb to, edhe trafikun detar t\u00eb gjithllojsh\u00ebm.<\/p>\n<p>Nd\u00ebrkoh\u00eb si\u00e7 v\u00ebren Selim Islami n\u00eb punimin e tij, duke analizuar marr\u00ebdh\u00ebniet me fuqit\u00eb e tjera t\u00eb koh\u00ebs, nd\u00ebr shtetet kufitare t\u00eb shtetit ilir t\u00eb Agronit vet\u00ebm mbret\u00ebria dardane ishte n\u00eb ngjitje, nd\u00ebrsa vendet jugore kishin p\u00ebsuar r\u00ebnie. Epiri, Maqedonia, dhe Greqia ishin ng\u00ebrthyer n\u00eb luft\u00ebra t\u00eb ashpra shoq\u00ebrore-politike dhe rivaliteti mes tyre. Rreth gjysm\u00ebs s\u00eb shekullit III p.e.s pozitat e Maqedonis\u00eb ishin t\u00eb l\u00ebkundura.<\/p>\n<p>P\u00ebrpjekjet e Antigon Gonat\u00ebs p\u00ebr t\u00eb ruajtur hegjemonin\u00eb e saj mbi Greqin\u00eb, nuk pat\u00ebn fryte. Pasardh\u00ebsi i tij Demetri II u ndodh ne nj\u00eb situat\u00eb edhe m\u00eb t\u00eb pavolitshme. Dy lidhjet e m\u00ebdha greke, ajo etole dhe akease, ishin lidhur n\u00eb nj\u00eb koalicion antimaqedon dhe p\u00ebrmbysja e tij ngaa aleanca me Maqedonin\u00eb p\u00ebr t\u2019iu bashkuar koalicionit republikan, e r\u00ebndoi edhe m\u00eb tep\u00ebr gjendjen, duke ndryshuar raportin e forcave n\u00eb kurriz t\u00eb Maqedonis\u00eb. Kjo solli rrjedhoj\u00eb futjen e trupave t\u00eb koalicionit antimaqedon n\u00eb Akarnani, e cila g\u00ebzonte mbrojtjen e Maqedonis\u00eb.<\/p>\n<p>N\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn koh\u00eb, nj\u00eb sulm i furish\u00ebm nga ana e mbret\u00ebris\u00eb dardane, nisi mbi Maqedonin\u00eb nga veriu. N\u00eb k\u00ebto kushte Demetri kishte nevoj\u00eb p\u00ebr aleanc\u00eb dhe k\u00ebshtu iu drejtua Shtetit Ilir t\u00eb Agronit p\u00ebr t\u00eb balancuar fuqit\u00eb.<\/p>\n<p>M\u00eb lart kemi th\u00ebn\u00eb se Polibi ia atribuon lidhjen e k\u00ebsaj aleance nj\u00eb shume parash q\u00eb iu dha Agronit p\u00ebr t\u00eb ndihmuar Medionin e rrethuar nga etol\u00ebt, por kjo alenac\u00eb mund t\u00eb shihet edhe n\u00eb nj\u00eb drit\u00eb tjet\u00ebr dhe jo aq sempiciste sa e p\u00ebrshkruan Polibi.<\/p>\n<p>\u00cbsht\u00eb e njohur prirja e fuqive politike p\u00ebr t\u2019u lidhur me aleat\u00eb q\u00eb p\u00ebrballen me aleanca kund\u00ebrshtare. Kjo sjell edhe balancimin e raporteve n\u00eb mar\u00ebrdh\u00ebniet nd\u00ebrkomb\u00ebtare. Pra, shohim nj\u00eb prirje prej shtetari t\u00eb mbreht\u00eb tek Agroni, q\u00eb aleanc\u00ebn me Maqedonin\u00eb e sheh si nj\u00eb mund\u00ebsi p\u00ebr t\u00eb dob\u00ebsuar entitete t\u00eb tjera politike, q\u00eb n\u00eb nj\u00eb koh\u00eb t\u00eb m\u00ebvonshem mund t\u2019i n\u00ebnshtrohen atij p\u00ebr shkak t\u00eb fuqis\u00eb q\u00eb paraqiste.<\/p>\n<p>Edhe arsyeja doktrinare mund t\u00eb merret parasysh k\u00ebtu, pasi aleanca e krijuar me Maqedonin\u00eb ishte monarkike, nd\u00ebrsa aleanca armike ishte republikane.<\/p>\n<p>Nd\u00ebrkoh\u00eb kjo ishte dhe nj\u00eb mund\u00ebsi p\u00ebr t\u00eb zgjeruar sundimin edhe n\u00eb vise q\u00eb v\u00ebrtet ishin n\u00ebn mbrojtjen e Maqedonis\u00eb, por praktikisht ishte e pamundur q\u00eb kjo t\u00eb ushtronte ndonj\u00eb pushtet real mbi to, k\u00ebshtu q\u00eb p\u00ebr hir t\u00eb aleanc\u00ebs mund t\u00eb plot\u00ebsoheshin aspirat\u00ebt e shtetit ilir n\u00eb k\u00ebto vise.<\/p>\n<p>Gjithashtu kontrollli i pikave ky\u00e7 n\u00eb Epir, jepte mund\u00ebsi p\u00ebr aspirat\u00ebn themelore t\u00eb talasokracis\u00eb n\u00eb detin Adriatik, apo pse jo edhe m\u00eb<\/p>\n<p>gjer\u00eb. Dhe k\u00ebshtu, duke v\u00ebn\u00eb n\u00eb zbatim aleanc\u00ebn, Agroni vendosi t\u00eb sulmonte etol\u00ebt q\u00eb kishin rrethuar Medionin.<\/p>\n<p>Nd\u00ebrkoh\u00eb Polibi na sjell rrjedh\u00ebn e ngjarjeve luftarake dhe rrjedhojat e k\u00ebsaj lufte (\u2018\u2019\u2026nat\u00ebn nj\u00ebqind anije, me pes\u00ebmij\u00eb ilir\u00eb, lundruan n\u00eb drejtim t\u00eb Medionit, dhe iu avit\u00ebn qytetit (231). Si u fut\u00ebn n\u00eb liman, t\u00eb nes\u00ebrmen, sapo u gdhi, zbarkuan me t\u00eb shpejt\u00eb, pa zhurm\u00eb dhe t\u00eb rreshtuar n\u00eb nj\u00ebsi (n\u00eb origjinal nj\u00ebsia e ilir\u00ebve quhet speria, q\u00eb \u00ebsth\u00eb e barabart\u00eb me nj\u00eb kohort\u00eb 1\/10 e legjionit romak), sipas taktik\u00ebs s\u00eb tyre t\u00eb zakonshme, u sul\u00ebn kund\u00ebr l\u00ebmit t\u00eb etol\u00ebve.<\/p>\n<p>K\u00ebta, porsa e mor\u00ebn vesh k\u00ebt\u00eb ngjarje, u habit\u00ebn p\u00ebr sulmin e papritur dhe p\u00ebr guximin e ilir\u00ebve; nga ana tjet\u00ebr, duke pasur q\u00eb prej shum\u00eb koh\u00ebsh nj\u00eb mendim t\u00eb lart\u00eb p\u00ebr veten e tyre dhe duke pasur besim n\u00eb forcat e veta, nuk e humb\u00ebn toruan, por q\u00ebndruan p\u00ebrs\u00ebri me guxim. K\u00ebshtu pra, pjes\u00ebn m\u00eb t\u00eb madhe t\u00eb hiplit\u00ebve dhe t\u00eb kalor\u00ebsis\u00eb s\u00eb tyre e radhti\u00ebn p\u00ebrpara l\u00ebmit, n\u00eb vendet e sheshe(pasi jep zhvillimin e betej\u00ebs, ku ilir\u00ebt kan\u00eb tep\u00ebr ep\u00ebrsi luftimi)<\/p>\n<p>\u2026nj\u00eb num\u00ebr t\u00eb madh prej tyre u vran\u00eb, nj\u00eb pjes\u00eb e madhe u zun\u00eb rob dhe gjith\u00eb arm\u00ebt e materiali ushtarak ra n\u00eb duart e ilir\u00ebve. K\u00ebshtu pra, ilir\u00ebt, pasi kryen urdh\u00ebrat q\u00eb i kishte dh\u00ebn\u00eb mbreti i tyre, ngarkuan pla\u00e7k\u00ebn n\u00eb anijet dhe menj\u00ebher\u00eb u nis\u00ebn p\u00ebr n\u00eb vendin e tyre.<\/p>\n<p>\u2026mbreti Agron, pasi u kthyen anijet dhe mori vesh nga komandant\u00ebt ushtarak\u00eb rreziqet e luft\u00ebs, u g\u00ebzua aq shum\u00eb se i kishte mposhtur etol\u00ebt, duke menduar se ata ishin shum\u00eb mendjem\u00ebdhenj, saq\u00eb nga g\u00ebzimi u dha pas t\u00eb pirit e pas d\u00ebfrimeve t\u00eb tjera t\u00eb k\u00ebtij lloji; mir\u00ebpo k\u00ebto i shkaktuan nj\u00eb t\u00eb ftohur t\u00eb r\u00ebnd\u00eb, q\u00eb n\u00eb pak dit\u00eb e p\u00ebrcoli n\u00eb varr. Pas vdekjes s\u00eb tij, mbret\u00ebrin\u00eb e trash\u00ebgoi e shoqja, Teuta\u2026\u2019\u2019)<\/p>\n<p>K\u00ebshtu nd\u00ebrthuren edhe disa element t\u00eb tjer\u00eb q\u00eb soll\u00ebn rrjedh\u00ebn e ngjarjeve t\u00eb m\u00ebvonshme. Synimi p\u00ebr zot\u00ebrimin e detit prishej nga nj\u00eb rrethan\u00eb besdis\u00ebse. Kundruall shtetit ilir, n\u00eb ishujt e shumt\u00eb q\u00eb gjenden aty, ishte edhe ishulli i Is\u00ebs, q\u00eb g\u00ebzonte mbrojtjen e romak\u00ebve, t\u00eb cil\u00ebve u ishte dor\u00ebzuar p\u00ebr t\u2019i shp\u00ebtuar suundimit t\u00eb Agronit.<\/p>\n<p>Sulmi ndaj Medionit, por edhe ankimet e isassve si dhe inkursionet detare ilire, kishin t\u00ebrhequr v\u00ebmendjen e Rom\u00ebs, e cila tashm\u00eb ishte n\u00eb kulmin e saj dhe po v\u00ebshtronte mund\u00ebsin\u00eb e shtrirjes edhe p\u00ebrtej zot\u00ebrimeve t\u00eb deriat\u00ebhershme.<\/p>\n<p>Kjo shfaqie e mbret\u00ebris\u00eb ilire t\u00eb Agronit n\u00eb p\u00ebrmasa k\u00ebrc\u00ebnuese p\u00ebrb\u00ebnte nj\u00eb rrezik p\u00ebr synimet e saj n\u00eb t\u00eb ardhmen. Prandaj ajo nd\u00ebrmorri fillimisht hapa diplomatik\u00eb p\u00ebr t\u00eb ndaluar hovin e Agronit, por meq\u00ebn\u00ebse ky si\u00e7 thon\u00eb dhe d\u00ebshmit\u00eb kishte nd\u00ebrruar jet\u00eb para mb\u00ebrritjes s\u00eb k\u00ebtij delegacioni romak, ngjarjet u zhvilluan tashm\u00eb sipas veprimit t\u00eb Teut\u00ebs, kujdestare e trash\u00ebgimtarit t\u00eb Agronit, Pineut t\u00eb vog\u00ebl.<br \/>\nQemal Velija \u2013shk\u00ebputur nga \u2018\u2019Mbret\u00ebrimi dhe mbret\u00ebr ilir\u00eb\u2019\u2019<\/p>\n<p>\/ms<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Historia e mbret\u00ebrve t\u00eb shtetit ilir, si ne gjith\u00eb historin\u00eb e Iliris\u00eb vjen nga burime<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":87176,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3],"tags":[],"class_list":["post-77787","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-kuriozitete"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kercova.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/77787","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/kercova.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kercova.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kercova.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kercova.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=77787"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/kercova.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/77787\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kercova.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/87176"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kercova.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=77787"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kercova.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=77787"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kercova.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=77787"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}