Shqiptar\u00ebt flasin dhe shkruajn\u00eb nj\u00eb gjuh\u00eb q\u00eb \u00ebsht\u00eb shum\u00eb e ve\u00e7ant\u00eb dhe nd\u00ebr gjuh\u00ebt m\u00eb t\u00eb vjetra t\u00eb Ballkanit dhe t\u00eb Evrop\u00ebs. I takon familjes s\u00eb gjuh\u00ebve Indoevropjane q\u00eb kishte lidhje diku m\u00eb t\u00eb af\u00ebrt dhe diku m\u00eb t\u00eb larg\u00ebt me gjuh\u00eb t\u00eb tjera t\u00eb gadishullit Balkanik dhe jashta tij. J\u00ebn\u00eb konstatuar elemente t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebta sidomos me thrrakishten.<\/p>\n\n\n\n
Nga shum\u00eb teori q\u00eb j\u00ebn\u00eb p\u00ebrmendur deri m\u00eb tani mbi origjin\u00ebn e ilir\u00ebve dhe ilirishtes, padyshim teorija m\u00eb e p\u00ebrhapur \u00ebsht\u00eb ajo t\u00eb cil\u00ebn m\u00eb s\u00eb qarti e formuloi Alojz Benac nga Sarajeva. Ai thot\u00eb se nga Pellazget dhe pelazgjishtja rrjedhin parailir\u00ebt, protoilir\u00ebt, ilir\u00ebt e lasht\u00eb dhe ilir\u00ebt me gjuh\u00ebn e tyre ilirishten. Ky ka qen\u00eb nj\u00eb priqes shum\u00eb I gjat\u00eb I lindjes s\u00eb ilir\u00ebve dhe ilirishtes thot\u00eb ai.[1]<\/p>\n\n\n\n
Kjo v\u00ebrtetohet duke studjuar hulumtuar dhe analizuar mbeturinat materijale t\u00eb zbuluara n\u00eb varrezat dhe themelet e objekteve t\u00eb lashta q\u00eb i kan\u00eb p\u00ebrdorur Ilir\u00ebt dhe duke studjuar gjuh\u00ebt t\u00eb cilat gjuh\u00eb i kan\u00eb p\u00ebrdorur popujt e lasht\u00eb dhe s\u00eb bashku me ta edhe gjuh\u00ebn e Ilir\u00ebve.<\/p>\n\n\n\n
Shk\u00ebnctar\u00ebt si Straboni, Julius Pokorni, Qiro Truhellka duke hulumtuar origjin\u00ebn e Ilir\u00ebve kan ardhur n\u00eb p\u00ebrfundim se Ilir\u00ebt kan origjin\u00ebn nga Pellazg\u00ebt dhe ata nga nj\u00eb popull shum\u00eb i lasht\u00eb parapellazgjik q\u00eb kan\u00eb jetuar n\u00eb Azin\u00eb Q\u00ebndrore ose Veri t\u00eb Indis\u00eb- Arian\u00ebt, t\u00eb cil\u00ebt n\u00eb fillimi te koh\u00ebs s\u00eb Bronxit kan\u00eb filluar t\u00eb shk\u00ebputen nga vendbanimi i par\u00eb dhe t\u00eb dynden drejt per\u00ebndimit. N\u00eb Evrop\u00ebn Per\u00ebndimore dhe Jugore takohen me popullat\u00eb vendase dhe pas nj\u00eb kohe t\u00eb gjat\u00eb vjen deri te p\u00ebrzierja e tyre, dhe lindja e nj\u00eb populli t\u00eb rinj\u00eb q\u00eb n\u00eb histori njihet me emrin Pellazg\u00ebt.<\/p>\n\n\n\n
Gjuhtar\u00ebt mendojn\u00eb se Arian\u00ebt n\u00eb gjuh\u00ebn e tyre kan\u00eb p\u00ebrdorur fjal\u00eb q\u00eb j\u00ebn\u00eb t\u00eb gjuh\u00ebve japetike e q\u00eb j\u00ebn\u00eb t\u00eb ngjajshme me t\u00eb shqipes, kuptojm\u00eb se t\u00eb njejt\u00ebn gjuh\u00eb e kan\u00eb p\u00ebrdorur pellazget dhe Ilir\u00ebt.<\/p>\n\n\n\n
Duke u mb\u00ebshtetur n\u00eb v\u00ebrtetimet gjuh\u00ebsore dhe d\u00ebshmit\u00eb historike, v\u00ebrtetohet se shqiptar\u00ebt b\u00ebjn\u00eb pjes\u00eb n\u00eb bashk\u00ebfis\u00ebrin\u00eb Japetike dhe nga ana tjet\u00ebr, se j\u00ebn\u00eb pasardh\u00ebs t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb t\u00eb Arian\u00ebve prej t\u00eb cil\u00ebve lindin Pellazget dhe prej tyre Ilir\u00ebt.<\/p>\n\n\n\n
Gjeografi i njohur Straboni ka th\u00ebn\u00eb se Pellazg\u00ebt kan\u00eb qen\u00eb nj\u00eb fis i madh ose nj\u00eb shtet i madh e q\u00eb kan\u00eb qen\u00eb st\u00ebrgjush\u00ebrit e shqiptar\u00ebve t\u00eb sot\u00ebm dhe kan\u00eb qen\u00eb t\u00eb p\u00ebrhapur edhe n\u00eb Azin\u00eb e vog\u00ebl, n\u00eb Thrraki, Maqedonin\u00eb antike, Epir, t\u00ebr\u00eb Ilirin\u00eb. ishujt e Detit Mesdhe, Greqi, e Itali.<\/p>\n\n\n\n
Historiani bizantin Julius Pokorny mendon se Ilir\u00ebt kan\u00eb lindur dhe j\u00ebn\u00eb formuar n\u00eb fillim rreth lumit Iler n\u00eb Gjermani dhe me von\u00eb dynden n\u00eb Ballkan, dhe nga ky lum e marrin edhe emrin Ilir\u00eb dhe gjuha e tyre Ilirishte.<\/p>\n\n\n\n
Arkeologu nga Bosna, Qiro Truhelka mendon se emri Ilir spjegohet me fjal\u00ebn shqipe t\u00eb jesh\u00eb i lir\u00eb dhe se gjuha shqipe ka qen\u00eb ajo q\u00eb e kan\u00eb p\u00ebrdorur ilir\u00ebt dhe se emri Ilir \u00ebsht\u00eb i koh\u00ebs pellazgjike ose edhe ariane.[2]<\/p>\n\n\n\n
Nj\u00eb varg dietar\u00ebsh t\u00eb shquar, historian\u00eb, arkeolog\u00eb e gjuhtar\u00eb kan\u00eb sjellur nj\u00eb s\u00ebr\u00eb argumentesh historike dhe gjuh\u00ebsore p\u00ebr origjin\u00ebn e shqiptar\u00ebve dhe t\u00eb gjuh\u00ebs s\u00eb tyre. Sintez\u00ebn m\u00eb t\u00eb plot\u00eb, t\u00eb shoq\u00ebruar me v\u00ebshtrimin kritik t\u00eb mendimeve p\u00ebr origjin\u00ebn e gjuh\u00ebs shqipe e ka dh\u00ebn gjuhtari jon\u00eb I shquar, Eqrem Qabej i cili ka sjellur edhe argumente t\u00eb fuqishme shkencore n\u00eb mb\u00ebshtetje t\u00eb tez\u00ebs ilire.[3] Ai n\u00eb studimet e tija ka dh\u00ebn tri teori rreth origjin\u00ebs s\u00eb shqipes e q\u00eb j\u00ebn\u00eb k\u00ebto:<\/p>\n\n\n\n
-Shqiptar\u00ebt rrjedhin nga Ilir\u00ebt dhe shqipja nga Ilirishtja
-Shqiptar\u00ebt dhe gjuha shqipe rrjedhin nga Thrrak\u00ebt dhe thrrakishtja
-Shqiptar\u00ebt j\u00ebn\u00eb p\u00ebrzierje Ilirothrrakase dhe gjuha shqipe \u00ebsht\u00eb p\u00ebrzierje ilirothrrakishte.<\/p>\n\n\n\n
Eqrem Qabej thot\u00eb se shqiptar\u00ebt banojn\u00eb sot n\u00eb nj\u00eb pjes\u00eb t\u00eb trojeve, ku n\u00eb periudh\u00ebn antike kan\u00eb banuar popullsi ilire dhe nga ana tjet\u00ebr n\u00eb burimet historike nuk njihet ndonj\u00eb emigrim i shqiptar\u00ebve nga viset e tjera n\u00eb trojet e sotme dhe nj\u00eb pjes\u00eb e elementeve gjuh\u00ebsore si emra vendesh, fisesh, njerzish etj, jan\u00eb njohur si ilire, dhe gjejn\u00eb shpjegim vet\u00ebm me an\u00eb t\u00eb gjuh\u00ebs shqipe. Format e toponimeve t\u00eb lashta t\u00eb trojeve Ilire-shqiptare t\u00eb krahasuara me format p\u00ebrgjegj\u00ebse t\u00eb sotme, provojn\u00eb se ato jan\u00eb zhvilluar sipas rregullave t\u00eb fonetik\u00ebs historike t\u00eb shqipes, dmth. kan\u00eb kaluar pa nd\u00ebrprerje n\u00ebp\u00ebr goj\u00ebn e nj\u00eb popullsie shqipfolse dhe marr\u00ebdh\u00ebniet e shqipes me greqishten e vjet\u00ebr, latinishten, tregojn\u00eb se shqipja \u00ebsht\u00eb formuar dhe \u00ebsht\u00eb zhvilluar n\u00eb fqinj\u00ebsi me k\u00ebto dy gjuh\u00eb k\u00ebtu n\u00eb brigjet e Adriatikut dhe t\u00eb Jonit.. Edhe t\u00eb dh\u00ebnat arkeologjike dhe materijale e shpirt\u00ebrore d\u00ebshmojn\u00eb se ka vijimsi kulturore nga Ilir\u00ebt antik\u00eb tek Arb\u00ebrit dhe Shqiptar\u00ebt e sot\u00ebm.<\/p>\n\n\n\n
[1], Alojz Benac, \u201cIliri, Protoiliri, paleoiliri i Iliri\u201d Sarajevo, 1966
[2], Ilmi Veliu, Autot\u00ebt antik q\u00eb shkruan per Iliret\u201d, K\u00ebr\u00e7ov\u00eb, 1994.
[3], Eqrem Qabej, Elemente t\u00eb gjuh\u00ebsis\u00eb e t\u00eb literatur\u00ebs shqipe, Tiran\u00eb, 1976.
Shkruar nga Ilmi Veliu<\/p>\n\n\n\n
\/ ms<\/p>\n\n\n\n
<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Shqiptar\u00ebt flasin dhe shkruajn\u00eb nj\u00eb gjuh\u00eb q\u00eb \u00ebsht\u00eb shum\u00eb e ve\u00e7ant\u00eb dhe nd\u00ebr gjuh\u00ebt m\u00eb<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":87483,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"class_list":["post-6283","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-letersi"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kercova.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6283","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/kercova.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kercova.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kercova.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kercova.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=6283"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/kercova.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6283\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kercova.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/87483"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kercova.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=6283"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kercova.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=6283"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kercova.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=6283"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}