K\u00ebr\u00e7ovari i Bukureshtit, Dr. Xhelku Maksuti, u lind n\u00eb Plojesht, m\u00eb 8 Mars 1931 vdiq 14 Dhjetor 2018, nga nj\u00eb baba shqiptar dhe nj\u00eb n\u00ebn\u00eb rumune. Shkollimin fillestar, sekondar dhe special n\u00eb fush\u00eb t\u00eb teknologjis\u00eb s\u00eb naft\u00ebs dhe gazeve, i kreu n\u00eb vendlindje, nd\u00ebrsa Fakultetin e Historis\u00eb n\u00eb Universitetin e Bukureshtit (1956).<\/p>\n
N\u00eb vitin 1948, mban kumtes\u00ebn e par\u00eb mbi Dit\u00ebn e Flamurit shqiptar n\u00eb Bukuresht. N\u00eb vitin 1980, mbron n\u00eb Bukuresht tez\u00ebn e doktorat\u00ebs me titull \u201cL\u00ebvizja e rezistenc\u00ebs shqiptare gjat\u00eb Luft\u00ebs s\u00eb Dyt\u00eb Bot\u00ebrore\u201d, rast me t\u00eb cilin iu dha titulli \u201cDoktor n\u00eb Shkencat e Historis\u00eb\u201d. Vlen t\u00eb p\u00ebrkujtohen dhjet\u00ebra manifestime masive q\u00eb organizoi n\u00eb Bukuresht, Konstanc\u00eb e qendra tjera, n\u00eb funksion t\u00eb afirmimit t\u00eb diaspor\u00ebs dhe lidhjeve shqiptare me bot\u00ebn rumune.<\/p>\n
I konsideruar nga ata q\u00eb e kan\u00eb njohur si nj\u00eb ikon\u00eb e kultur\u00ebs shqiptare n\u00eb m\u00ebrgim, profesor Maksuti (Dalaj Lama i shqiptar\u00ebve t\u00eb Rumanis\u00eb), gjat\u00eb jet\u00ebs s\u00eb tij ka ndjekur shembujt e shenjt\u00eb t\u00eb rilind\u00ebsve tan\u00eb, duke e afruar, bashkuar dhe afirmuar komunitetin shqiptar, duke e p\u00ebrforcuar miq\u00ebsin\u00eb konkrete nd\u00ebrmjet Rumanis\u00eb dhe Shqip\u00ebris\u00eb, duke botuar n\u00eb Rumani, Kosov\u00eb, Shqip\u00ebri dhe Maqedoni, qindra studime dhe artikuj shkencor\u00eb mbi lidhjet rumuno-shqiptare. P\u00ebr veprimtarin\u00eb e tij shkencore, Tirana zyrtare e ka nderuar para 20 vitesh me Urdh\u00ebrin Naim Frash\u00ebri. Fal\u00eb intervenimeve tona dhe t\u00eb Pleurat Sejdiut, ish presidentja e Kosov\u00ebs, Zonja Atifete Jahjaga, gjat\u00eb mandatit t\u00eb saj e nderoi me nj\u00eb Dekorat\u00eb Presidenciale.<\/p>\n
P\u00ebrve\u00e7 Viktor Eftimiut dhe ambasador\u00ebve t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb, gjat\u00eb jet\u00ebs s\u00eb tij ka njohur veteran\u00eb t\u00eb komunitetit shqiptar t\u00eb Rumanis\u00eb, si Nik Pema, Dhimit\u00ebr Kristo R\u00ebmbeci, Rexhep Asllani, Nikollaq Zoi, Dhimit\u00ebr Polena, Nikolla Xhamo, t\u00eb mbesat e Asdrenit (Olimpia dhe Elena Dragoni), shqiptar\u00eb t\u00eb famsh\u00ebm, si Ismail Kadareja, Eqrem \u00c7abej, Thoma Kacori, Ali Hadri, Rexhep Ismajli, Ymer Jaka, Antonio Bellus\u00e7i, Ismet D\u00ebrmaku, Fadil Sulejmani, Shefqet Sejdiu, Papa Gjon Pali i Dyt\u00eb, president\u00eb shtetesh si, Sali Berisha, Rexhep Mejdani, Aleksand\u00ebr Mojsiu, Ion Iliescu, intelektual\u00eb tjer\u00eb, si Aleksand\u00ebr Stip\u00e7eviq, Sali Bashota, Niku Konstantini, Basri \u00c7apriqi, Fehmi Kelmendi, Adriana dhe Sherban Tabaku, Pleurat Sejdiu, Jeton Kelmendi, Kurtesh Devaja, Alush Kamberi, Hajro Hajra, Muharrem Idrizi, Florin Ramadani etj.<\/p>\n
Dr. Maksuti shquhet si autor kontributesh shkencore t\u00eb historis\u00eb moderne rumune dhe universale. Disa nga studimet e tij e kan\u00eb par\u00eb drit\u00ebn e botimit n\u00eb revistat prestigjioze Magazin istoric, Studime historike, Gjurmime albanologjike dhe Historia. \u00cbsht\u00eb koautor i v\u00ebllimeve Rezistenca evropiane gjat\u00eb Luft\u00ebs s\u00eb Dyt\u00eb Bot\u00ebrore, v\u00ebll. I (1973), Afirmimi i shteteve te pavarura e t\u00eb bashkuara komb\u00ebtare n\u00eb Evrop\u00ebn Qendrore dhe Juglindore, 1821-1923 (1979). N\u00eb Maj t\u00eb vitit 1990, themeloi me nj\u00eb grup veteran\u00ebsh shoqat\u00ebn Bashk\u00ebsia Kulturore e Shqiptar\u00ebve t\u00eb Rumanis\u00eb (BKSHR), me nj\u00eb num\u00ebr t\u00eb panum\u00ebrt aktivitetesh dhe botimesh. N\u00eb gusht t\u00eb vitit 1993, themelon dhe boton serin\u00eb e re t\u00eb revist\u00ebs Albanezul \/ Shqiptari, duke dh\u00ebn\u00eb kontribute konkrete p\u00ebr botimin e qindra numrave t\u00eb k\u00ebsaj tribune t\u00eb famshme, si dhe t\u00eb dhjetra veprave shkencore dhe letrare autor\u00ebsh shqiptar\u00eb dhe rumun\u00eb, n\u00eb kuadrin e BKSHR-s\u00eb.<\/p>\n
Vlen t\u00eb rip\u00ebrkujtojm\u00eb faktin se n\u00eb vitin 1995, profesor Xhelku Maksuti organizoi simpoziumin mbi 400 vjetorin e ardhjes masive t\u00eb 15 mij\u00eb shqiptar\u00ebve n\u00eb veri t\u00eb Danubit (1595). N\u00eb vitin 1999 dha kontribut t\u00eb denj\u00eb p\u00ebr organizimin e nj\u00eb manifestimi dinjitoz n\u00eb shenj\u00eb solidariteti me Kosov\u00ebn, NATO-n dhe Shtetet e Bashkuara t\u00eb Amerik\u00ebs (31 Mars). Fati i Bashk\u00ebsis\u00eb Kulturore t\u00eb Shqiptar\u00ebve t\u00eb Rumanis\u00eb filloi t\u00eb \u201eshuhet\u201d q\u00eb nga viti 2001, sepse nj\u00eb vit m\u00eb par\u00eb doli n\u00eb sken\u00eb nj\u00eb organizat\u00eb fantasmagorike (Shoqata Liga e Shqiptar\u00ebve t\u00eb Rumanis\u00eb), pa asnj\u00eb shqiptar n\u00eb gjirin e saj, e udh\u00ebhequr nga nj\u00eb deputete antikosovare (Oana Manolescu), e cila manipuloi mbi dhjet\u00eb vjet me buxhetin qeveritar n\u00eb em\u00ebr t\u00eb interesave meskine dhe merkanteliste (1996-2016).
\nN\u00eb nd\u00ebrkoh\u00eb, profesor Maksuti botoi mij\u00ebra ekzemplar\u00eb t\u00eb vjetarit Albanezul, me vlera t\u00eb larta albanologjike, historike dhe letrare, si dhe k\u00ebto vepra: Historia e Komunitetit Shqiptar t\u00eb Rumanis\u00eb (Kriterion, Bukuresht, 1992), Mbi shqiptar\u00ebt dhe Shqip\u00ebrin\u00eb (Ararat, Bukuresht, 1995), N\u00ebn shenj\u00ebn e shqiponj\u00ebs (Ararat, 2001), Historia e Shqiptar\u00ebve t\u00eb Rumanis\u00eb (Kriterion, 2003). Nj\u00eb nga meritat e tij t\u00eb ve\u00e7anta \u00ebsht\u00eb fakti se e lansoi iden\u00eb p\u00ebr botimin e seris\u00eb s\u00eb re t\u00eb revist\u00ebs \u201eKosova\u201d n\u00eb Bukuresht, e themeluar n\u00eb vitin 1932 nga gazetari kor\u00e7ar Gjergj Bubani. Revista respektive botohet rregullisht q\u00eb nga viti 2010. Nga projektet e parapara p\u00ebr botim, Zt. Maksuti kishte nj\u00eb vep\u00ebr p\u00ebr Sk\u00ebnderbeun n\u00eb gjuh\u00ebn rumune, nj\u00eb lib\u00ebr p\u00ebr Kosov\u00ebn, nj\u00eb tjet\u00ebr p\u00ebr Ibrahim Temon, etj. Jeta e t\u00eb vdekurve gjendet n\u00eb kujtimet e t\u00eb gjall\u00ebve. Qoft\u00eb i paharruar kujtimi i tij! (Baki Ymeri, Bukuresht, 14 Dhjetor 2018)<\/p>\n
N\u00eb Bukuresht, pran\u00eb varrit t\u00eb mbretit t\u00eb par\u00eb t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb
\nN\u00eb kuadrin e Kish\u00ebs Evangjelike t\u00eb Bukureshtit (strada Luterana), n\u00eb an\u00ebn e m\u00ebngj\u00ebr t\u00eb altarit, n\u00ebn nj\u00eb pllak\u00eb mermeri gjendet i varrosur Wilhelm de Wied, Mbreti i par\u00eb i Shqip\u00ebris\u00eb indipendente, nip i mbret\u00ebresh\u00ebs Elisabeta t\u00eb Rumanis\u00eb.<\/p>\n
Kush \u00ebsht\u00eb Wilhelm de Wiedi dhe \u00e7far\u00eb r\u00ebnd\u00ebsie ka varri i tij n\u00eb nj\u00eb kish\u00eb t\u00eb Rumanis\u00eb?
\nPas Kongresit t\u00eb Paqes n\u00eb Berlin (1878), q\u00eb i pat debatuar rezultatet e luft\u00ebs ruso\/rumuno\/turke t\u00eb vitit 1877-78, n\u00eb Juglindje t\u00eb Evrop\u00ebs u krijua nj\u00eb situat\u00eb e re gjeopolitike. Shqiptar\u00ebt, si dhe arumun\u00ebt, ishin t\u00eb vetmit q\u00eb nuk kishin nj\u00eb shtet t\u00eb vetin, duke vazhduar t\u00eb mbeten n\u00ebn dominimin e Perandoris\u00eb Osmane, prej nga dhe ideja e krijimit t\u00eb nj\u00eb shteti shqiptaro-vllah q\u00eb pasonte t\u00eb krijohej me ndihm\u00ebn e Rumanis\u00eb.<\/p>\n
N\u00eb mbarim t\u00eb luft\u00ebs s\u00eb par\u00eb ballkanike, kur popujt e krishter\u00eb t\u00eb Ballkanit p\u00ebrfituan nj\u00eb sukses t\u00eb ri ushtarak kund\u00ebr turqve, shqiptar\u00ebt, pas disa kryengritjesh, do ta shkundin edhe ata thundr\u00ebn e dominimit osman prej rreth pes\u00eb shekujsh, duke e shpallur pavar\u00ebsin\u00eb e Shqip\u00ebris\u00eb n\u00eb qytez\u00ebn bregdetare t\u00eb Vlor\u00ebs (1912). Por, ky shtet i ri indipendent ballkanik, p\u00ebrfshinte vet\u00ebm nj\u00eb pjes\u00eb t\u00eb territorit t\u00eb banuar me shqiptar\u00eb q\u00eb gjendej n\u00eb at\u00eb koh\u00eb n\u00ebn pushtimin osman. K\u00ebshtu shpjegohet fakti se disa territore me popullat\u00eb shumic\u00eb shqiptare t\u00eb ndodhura n\u00ebn kompetenc\u00ebn e shteteve tjera ballkanike mbet\u00ebn jasht\u00eb kufijve t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb.<\/p>\n
Madje, edhe n\u00eb k\u00ebto kondita krijimi i shtetit t\u00eb ri indipendent i pat shqet\u00ebsuar vendet fqinje q\u00eb aspironin ndarjen mes vendi t\u00eb t\u00ebr\u00eb territorit shqiptar. N\u00eb k\u00ebto rrethana, \u201c\u00e7\u00ebshtja shqiptare\u201d do t\u00eb debatohet n\u00eb Konferenc\u00ebn e Londr\u00ebs t\u00eb ambasador\u00ebve t\u00eb gjasht\u00eb fuqive t\u00eb m\u00ebdha evropiane (Anglia, Franca, Rusia, Austro\/Hungaria, Italia dhe Gjermania). E hapur m\u00eb 17 dhjetor 1912, kjo pasonte t\u00eb vendos\u00eb statutin internacional t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb, organizimin e shtetit t\u00eb ri dhe p\u00ebrcaktimin e kufijve t\u00eb saj. Punimet e Konferenc\u00ebs vazhduan n\u00eb vitin 1913, vendimi final i njohjes s\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb duke u marr\u00eb m\u00eb 29 korrik, edhe pse Turqia mohonte t\u00eb drejt\u00ebn e saj ndaj Shqip\u00ebris\u00eb qysh m\u00eb 30 maj 1913.<\/p>\n
Nj\u00eb komision nd\u00ebrkomb\u00ebtar i kontrollit, i formuar nga p\u00ebrfaq\u00ebsues t\u00eb gjasht\u00eb fuqive t\u00eb m\u00ebdha evropiane dhe nj\u00eb nga ana e qeveris\u00eb s\u00eb p\u00ebrkohshme shqiptare t\u00eb Vlor\u00ebs, do t\u00eb v\u00ebzhgojn\u00eb vendimet e marra n\u00eb Lond\u00ebr, nd\u00ebr t\u00eb cilat edhe at\u00eb t\u00eb ardhjes n\u00eb fron t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb t\u00eb Princit gjerman Wilhelm de Wied, edhe pse kishte edhe pretendent\u00eb t\u00eb tjer\u00eb: nj\u00eb osman fisnik, nj\u00eb tjet\u00ebr italian nga familja e Kastriot\u00ebve dhe princi rumun Albert Gjika. Do t\u00eb duhej t\u00eb shtojm\u00eb faktin se Rumania, p\u00ebrmes intervenimit t\u00eb diplomatit N. Mishu, e p\u00ebrkrahu njohjen nd\u00ebrkomb\u00ebtare t\u00eb pavar\u00ebsis\u00eb s\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb n\u00eb kuadrin e Konferenc\u00ebs s\u00eb ambasador\u00ebve t\u00eb Londr\u00ebs n\u00eb baz\u00eb t\u00eb nj\u00eb dokumentimi t\u00eb sinqert\u00eb lidhur me viset e banuara me shqiptar\u00eb n\u00eb Ballkan.<\/p>\n
Para se ta pushtoj\u00eb fronin e Shqip\u00ebris\u00eb, princi Wilhelm de Wied u konsultua n\u00eb K\u00ebshtjell\u00ebn Pelesh, n\u00eb Sinaja, edhe me profesorin Nicolae Iorga, duke i k\u00ebrkuar udh\u00ebzime. Dijetari rumun ia t\u00ebrhoqi me seriozitet v\u00ebmendjen lidhur me v\u00ebshtir\u00ebsit\u00eb q\u00eb do ti has\u00eb n\u00eb Shqip\u00ebri, sidomos lidhur me mentalitetin e tipit oriental t\u00eb trash\u00ebguar nga dominimi i administrat\u00ebs osmane t\u00eb vendit. Mbreti Carol I i Rumanis\u00eb e pat p\u00ebrkrahur kandidatur\u00ebn e Princ Wiedit jo vet\u00ebm si nip i bashk\u00ebshortes s\u00eb tij, por edhe duke e njohur faktin se n\u00eb Shqip\u00ebri kishte edhe arumun\u00eb. Me natyr\u00ebn e saj poetike, Mbret\u00ebresha Elisabeta e Rumanis\u00eb e p\u00ebrshkruan Princin si nj\u00eb hero nga nj\u00eb fis fisnik (\u201cn\u00eb thell\u00ebsi t\u00eb pyjeve, n\u00eb Rajna, gjendet trungu nga kemi shk\u00ebputur nj\u00eb deg\u00eb. Ky trung ka deg\u00eb t\u00eb panum\u00ebrta t\u00eb fuqishme, nj\u00ebrin do tua japim juve dhe ai do t\u00eb jet\u00eb udh\u00ebheq\u00ebs\u201d), nd\u00ebrsa shtypi rumun do t\u00eb botoj\u00eb reportazhe nga Shqip\u00ebria. N\u00eb \u201cGazeta Iustrata\u201d shkruhej: \u201cShqiptar\u00ebt, p\u00ebrmes vullneti t\u00eb Evrop\u00ebs, formojn\u00eb sot nj\u00eb komb t\u00eb bashkuar n\u00eb nj\u00eb shtet t\u00eb organizuar, me nj\u00eb sundimtar t\u00eb fis\u00ebruar me familjen ton\u00eb\u201d.<\/p>\n
K\u00ebshtu, n\u00eb vitin 1914, Pinci gjerman Wilhelm de Wied ngjitet n\u00eb anijen austro-hungareze t\u00eb luft\u00ebs \u201cTaurus\u201d, e shoq\u00ebruar nga nj\u00ebsi t\u00eb flot\u00ebs italiane, angleze dhe franceze, e cila m\u00eb 7 mars 1914 do t\u00eb zbarkoj\u00eb n\u00eb brigjet e Detit Adriatik, n\u00eb portin e Durr\u00ebsit, ku do t\u00eb vendoset kryeqyteti i Shqip\u00ebris\u00eb mbret\u00ebrore. P\u00ebr shkak t\u00eb instabilitetit dhe organizimit t\u00eb dob\u00ebt t\u00eb administrat\u00ebs dhe policis\u00eb shqiptare, Rumania do t\u00eb d\u00ebrgoj\u00eb nj\u00eb batalion prej 100 ushtar\u00ebsh n\u00ebn komand\u00ebn e majorit Giurascu, p\u00ebr roje t\u00eb Suveranit dhe p\u00ebr sigurimin e urdhrit publik. As nuk instalua mir\u00eb n\u00eb fronin e Shqip\u00ebris\u00eb dhe pasi q\u00eb krijoi \u201cQeverin\u00eb definitive\u201d, Suverani do t\u00eb konfrontohet me \u201c\u00e7rregullime\u201d t\u00eb provokuara nga qarqe t\u00eb ndryshme armike nga vendi e jasht\u00eb, nd\u00ebrsa nga mesi i muajit maj madje edhe me nj\u00eb revolt\u00eb n\u00eb af\u00ebrsi t\u00eb Durr\u00ebsit, n\u00eb Shijak.<\/p>\n
N\u00eb k\u00ebto kondita, n\u00eb fillim t\u00eb shtatorit 1914, pas vet\u00ebm gjasht\u00eb muaj qeverisjeje, mbreti Wilhelm de Wied dhe bashk\u00ebshortja e tij ambicioze, Sofia, do ta braktisin Shqip\u00ebrin\u00eb n\u00eb kushte tejet kritike, pararend\u00ebse t\u00eb Luft\u00ebs s\u00eb Par\u00eb Bot\u00ebrore. Duket se ata nuk e pat\u00ebn marr\u00eb rrug\u00ebn p\u00ebr n\u00eb Gjermani, por u vendos\u00ebn n\u00eb Sinaja, n\u00ebn mbrojtjen e Mbret\u00ebresh\u00ebs Elisabeta t\u00eb Rumanis\u00eb.<\/p>\n
Duke vdekur n\u00eb Rumani, mbreti Wilhelm de Wied u varros n\u00eb kuadrin e Kish\u00ebs Evangjelike t\u00eb Bukureshtit, n\u00eb af\u00ebrsi t\u00eb altarit, ku gjendet edhe kolltuku ku rrinte Mbret\u00ebresha Elisabeta gjat\u00eb koh\u00ebs kur merrte pjes\u00eb n\u00eb sh\u00ebrbimet fetare.<\/p>\n
\/ms<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
K\u00ebr\u00e7ovari i Bukureshtit, Dr. Xhelku Maksuti, u lind n\u00eb Plojesht, m\u00eb 8 Mars 1931 vdiq<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":5692,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"class_list":["post-581","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-letersi"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kercova.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/581","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/kercova.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kercova.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kercova.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kercova.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=581"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/kercova.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/581\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kercova.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/5692"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kercova.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=581"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kercova.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=581"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kercova.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=581"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}