N\u00eb Vilajetin e Manastirit ka jetuar nj\u00eb num\u00ebr tep\u00ebr i madh i popullat\u00ebs shqiptare gjat\u00eb gjith\u00eb periudhave historike, por ata kan\u00eb jetuar dhe n\u00eb vet kryeqendr\u00ebn e tij, n\u00eb qytetin e Manastirit. Me r\u00ebnien e Perandoris\u00eb Osmane, por dhe m\u00eb par\u00eb ka patur l\u00ebvizje dhe shp\u00ebrngulje t\u00eb popullat\u00ebs shqiptare nga Manastiri, por dhe nga gjith\u00eb rrethina e saj\u00eb, duke e marr\u00eb parasysh si Vilajet n\u00eb t\u00ebr\u00ebsi. Sidomos gjat\u00eb luft\u00ebrave Ballkanike, asaj t\u00eb Par\u00ebs dhe t\u00eb Dyt\u00ebs, por edhe gjat\u00eb luft\u00ebs s\u00eb Par\u00eb bot\u00ebrore, askush nuk e din numrin e sakt\u00eb t\u00eb t\u00eb d\u00ebbuarve dhe t\u00eb shp\u00ebrngulurve shqiptar\u00eb q\u00eb kan\u00eb l\u00ebvizur p\u00ebr nga Turqia dhe Rumania, por dhe p\u00ebr n\u00eb Itali, Bullgari, e deri n\u00eb Ukrain\u00eb.<\/p>\n
Pas Luft\u00ebs s\u00eb Dyt\u00eb Bot\u00ebrore, edhe pas k\u00ebsaj periudhe vazhdon spastrimi etnik dhe shp\u00ebrnguljet e m\u00ebdha t\u00eb shqiptar\u00ebve nga Manastiri dhe rrethina e tij. Ata, gjat\u00eb viteve t\u00eb pasluft\u00ebs hasin n\u00eb shtypje t\u00eb m\u00ebdha duke ua uzurpuar pronat dhe pasurit\u00eb e patundshme, por edhe arin, duke ua ndaluar veshjen tradicionale, dhe m\u00eb pas me planin dhe marr\u00ebveshjen e Titos dhe Menderezit nga pala turke, shqiptar\u00ebt u shp\u00ebrngul\u00ebn p\u00ebr n\u00eb Anadoll, duke i detyruar ata q\u00eb t\u00eb deklaroheshin turq.<\/p>\n
Q\u00eb nga viti 1951 e deri vitin 1968, nga Manastiri dhe rrethi i tij jan\u00eb shp\u00ebrngulur p\u00ebr n\u00eb Turqi, SHBA, Itali, Kanada, Australi dhe Evrop\u00eb, mbi 38 000 shqiptar\u00eb. Por nuk mbeti me kaq. Shqiptar\u00ebt nga k\u00ebto an\u00eb vazhduan t\u00eb emigronin n\u00eb vendet e lartp\u00ebrmendura akoma, p\u00ebrmes martesave, dhe m\u00ebnyrave t\u00eb ndryshme.<\/p>\n
Nga k\u00ebto dyndje, pasojat jan\u00eb t\u00eb parapara dhe trondit\u00ebse. Disa fshatra nuk ekzistojn\u00eb m\u00eb dhe si struktura urbanistike. I ka ngr\u00ebn\u00eb dh\u00ebmbi i koh\u00ebs. Fshatrat Snegov\u00eb, Armatush, Drevenik, Zllakuqan nuk kan\u00eb m\u00eb asnj\u00eb banor\u00eb.<\/p>\n
Tani, Manastiri ka nj\u00eb num\u00ebr t\u00eb konsideruesh\u00ebm t\u00eb popullat\u00ebs shqiptare, dhe at\u00eb numri m\u00eb i madh jeton n\u00ebp\u00ebr fshatrat p\u00ebrreth. Kurse n\u00eb brendin\u00eb e qytetit, ka nj\u00eb num\u00ebr t\u00eb konsideruesh\u00ebm t\u00eb shqiptar\u00ebve, dhe ata jan\u00eb ardhacak nga shum\u00eb treva t\u00eb tjera, si nga Struga dhe rrethi i saj\u00eb, nga rrethi i Krushev\u00ebs, Prilepit dhe Presp\u00ebs. Qytetar t\u00eb vjet\u00ebr Shqiptar t\u00eb Manastirit m\u00eb s\u2019ka. Ata jetojn\u00eb tanim\u00eb n\u00eb Stamboll t\u00eb Turqis\u00eb, nj\u00eb num\u00ebr shum\u00eb i madh i tyre.<\/p>\n
N\u00eb fillim Manastiri ka qen\u00eb nj\u00eb qytez\u00eb e vog\u00ebl dhe k\u00ebshtu ka vazhduar deri n\u00eb vitet 1800 \u2013 1850. Zhvillimi i qytez\u00ebs n\u00eb nj\u00eb qytet t\u00eb zhvilluar me nj\u00eb ekonomi t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme p\u00ebr Vilajetin e at\u00ebhersh\u00ebm fillon pas k\u00ebsaj periudhe, dhe shqiptar\u00ebt k\u00ebtu japin kontributin e r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm ekonomik.<\/p>\n
Manastiri ishte nj\u00eb udh\u00ebkryq ku g\u00ebrshetoheshin rrug\u00ebt e t\u00ebr\u00eb Ballkanit, apo Rumelis\u00eb si quhej at\u00ebher\u00eb. Akoma dhe asaj kohe po funksiononte rruga Antike \u201cVia Egnatia\u201d, e cila lidhte t\u00eb gjitha Vilajetet e Rumelis\u00eb me Stambollin, kryeqendr\u00ebn e Perandoris\u00eb Osmane. Sidomos lidhja me Selanikun dhe bregdetin shqiptar ka qen\u00eb nj\u00eb rrug\u00eb arterie kryesore q\u00eb ka sh\u00ebrbyer p\u00ebr tregtin\u00eb dhe k\u00ebmbimin e mallrave t\u00eb ndryshme.<\/p>\n
At\u00ebher\u00eb fillon dhe ringjallja e shqiptar\u00ebve si n\u00eb aspektin frymor\u00eb, ashtu dhe at ekonomik. Shqiptar\u00ebt fillojn\u00eb t\u00eb participojn\u00eb n\u00eb ekonomin\u00eb e qytetit.<\/p>\n
B\u00ebhen pronar\u00eb t\u00eb objekteve t\u00eb ndryshme, si t\u00eb tregjeve, haneve (hoteleve t\u00eb asaj kohe), hamameve (banjave publike), zejtarin\u00eb e marrin n\u00eb dor\u00eb, merren me tregti, dhe me shum\u00eb veprimtari t\u00eb tjera t\u00eb koh\u00ebs. Nd\u00ebrtohet hani i Dibr\u00ebs, ai i K\u00ebr\u00e7ov\u00ebs, hoteli \u201cLiria\u201d, shtypshkronja e Qiriaz\u00ebve, ngritja e Bezistanit gjithashtu ndihmohet nga shqiptar\u00ebt, etj.<\/p>\n
Jan\u00eb disa familje t\u00eb njohura e t\u00eb ngritura n\u00eb nivelin aristokrat t\u00eb koh\u00ebs si ajo e G\u00ebrmenj\u00ebve, Qirjazve, familja Topulli, Zavalan\u00ebt, etj. Shqiptar\u00ebt n\u00eb Manastir ishin gati t\u00eb dytit sipas dominimit ekonomik pas hebrenj\u00ebve dhe grek\u00ebve.<\/p>\n
Shqiptar\u00ebt ishin t\u00eb p\u00ebrfshir\u00eb edhe n\u00eb administrat\u00ebn e pushtetit osman k\u00ebtu n\u00eb selin\u00eb e Vilajetit t\u00eb Manastirit, e nj\u00ebri nga valit\u00eb e Vilajetit, ishte me prejardhje shqiptare. Por kjo e gjith\u00eb shkat\u00ebrrohet gjat\u00eb luft\u00ebrave Ballkanike, asaj t\u00eb Par\u00eb Bot\u00ebrore, t\u00eb Dyt\u00ebs dhe pas saj.<\/p>\n
Pronat e shqiptar\u00ebve bien n\u00eb duart e okupator\u00ebve dhe dhunuesve sllav dhe u merren gati pa pages\u00eb, pasi shqiptar\u00ebt iknin p\u00ebr n\u00eb Anadoll. Pas luft\u00ebs s\u00eb Dyt\u00eb Bot\u00ebrore, ata q\u00eb mbet\u00ebn t\u00eb jetojn\u00eb n\u00eb Manastirin e Jugosllavis\u00eb, ishin vet\u00ebm krah pune n\u00ebp\u00ebr fabrikat q\u00eb hapeshin p\u00ebr ardhacak\u00ebt nga fshatrat sllave. Asnj\u00eb prej tyre nuk ishte n\u00eb pozit\u00eb drejtuese, as n\u00ebp\u00ebr fabrikat e kombinatet, e as nuk ishin t\u00eb p\u00ebrfaq\u00ebsuar n\u00eb administrat\u00ebn shtet\u00ebrore t\u00eb at\u00ebhershme.<\/p>\n
*Autori \u00ebsht\u00eb gazetar dhe kryetari i Shoqat\u00ebs \u201cKongresi i Bashkimit\u201d<\/p>\n
\/ina<\/p>\n
<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
N\u00eb Vilajetin e Manastirit ka jetuar nj\u00eb num\u00ebr tep\u00ebr i madh i popullat\u00ebs shqiptare gjat\u00eb<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":21010,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-21008","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-lajme-nga-maqedonia"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kercova.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/21008","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/kercova.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kercova.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kercova.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kercova.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=21008"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/kercova.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/21008\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kercova.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/21010"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kercova.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=21008"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kercova.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=21008"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kercova.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=21008"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}