K\u00ebsula (kapu\u00e7i-\u00e7elesha) shqiptare \u00ebsht\u00eb e lasht\u00eb sa edhe vet\u00eb shqiptar\u00ebt. At\u00eb e hasim n\u00eb piktura e skulptura t\u00eb koh\u00ebs pellazge, parailire e ilire. Nga hulumtimet dhe analizat e deritashme, kam ardhur n\u00eb p\u00ebrfundim se n\u00eb bot\u00eb, vet\u00ebm k\u00ebsula shqiptare \u00ebsht\u00eb me ngjyr\u00eb t\u00eb bardh\u00eb, dhe \u00ebsht\u00eb e b\u00ebr\u00eb vet\u00ebm nga leshi i deles. Serb\u00ebt dhe sllavo-maqedon\u00ebt, nga urrejtja e madhe qe kan\u00eb pasur dhe vazhdojn\u00eb t\u00eb ken\u00eb p\u00ebr shqiptar\u00ebt i kan\u00eb quajtur ata me nofk\u00ebn. K\u00ebsul\u00ebbardhit (Bjelokapci).<\/p>\n
Pjesa ilire e Dardanis\u00eb me kryeqytetin Scupi, ku p\u00ebrfshihej edhe Lugina e Preshev\u00ebs, kufiri i t\u00eb cil\u00ebs shtrihej n\u00eb jug t\u00eb Pollogut, deri te mali Bukovik, (Buko\u00e7\u00eb) mes Gostivarit e K\u00ebr\u00e7ov\u00ebs, ka mbajtur dhe vazhdon t\u00eb mbaj\u00eb edhe sot k\u00ebsul\u00ebn e quajtur plisi kosovar me form\u00eb t\u00eb rrumbullak\u00ebt, me ngjyr\u00eb t\u00eb bardh\u00eb dhe e b\u00ebr\u00eb nga leshi i deles. Pjesa ilire e Penestis\u00eb me kryeqytet Uscana, (K\u00ebr\u00e7ova e sotme), shtrihej nga mali Bukoq\u00eb, kufiri me Dardanin\u00eb e deri tek brigjet e Liqenit t\u00eb Ohrit. Ky territor ilir n\u00eb koh\u00ebn romake \u00ebsht\u00eb quajtur edhe si Ilirida e q\u00eb, sot \u00ebsht\u00eb pjes\u00eb e Maqedonis\u00eb Per\u00ebndimore, ku b\u00ebjn\u00eb pjes\u00eb K\u00ebr\u00e7ova, Krusheva, Manastiri, Ohri, Struga, Reka dhe Dibra, ku k\u00ebsula (\u00c7elesha) ka form\u00ebn e rrafsh\u00ebt, e q\u00eb po ashtu esht\u00eb e bardh\u00eb dhe e b\u00ebr\u00eb nga leshi i deles.<\/p>\n
K\u00ebsula (\u00e7elesha) shqiptare e rrafsh\u00ebt, n\u00eb lasht\u00ebsi \u00ebsht\u00eb p\u00ebrdorur n\u00eb shtetin Ilir t\u00eb Teut\u00ebs dhe shtetin Ilir-Penestia me kryeqytet Uscana. N\u00eb kuad\u00ebr t\u00eb Penestis\u00eb, bashk\u00eb me K\u00ebr\u00e7ov\u00ebn, ka hyr\u00eb edhe Krusheva, Prilepi, Manastiri, Struga, Dibra, Mavrova. N\u00eb koh\u00ebn e Sk\u00ebnderbeut ky territor \u00ebsht\u00eb quajtur \u201cKrahina e Dibrave\u201d dhe ky \u00ebsht\u00eb shkaku q\u00eb sot kjo k\u00ebsul\u00eb njihet edhe me emrin, k\u00ebsula dibrane\u201d.<\/p>\n
Krusheva, Manastiri, Ohri, Struga, Reka dhe Dibra, ku k\u00ebsula (\u00c7elesha) ka form\u00ebn e rrafsh\u00ebt, e q\u00eb po ashtu \u00ebsht\u00eb e bardh\u00eb dhe e b\u00ebr\u00eb nga leshi i delmes. Meq\u00eb n\u00eb koh\u00ebn e Sk\u00ebnderbeut, i gjith\u00eb ky territor i ka takuar \u201cKrahin\u00ebs s\u00eb Dibrave\u201d edhe kjo k\u00ebsul\u00eb \u00ebsht\u00eb njohur n\u00eb popullat\u00eb si \u201cK\u00ebsula dibrane\u201d, t\u00eb cil\u00ebn e ka mbajtur Kastrioti por edhe ushtria e tij. K\u00ebsula e Matit dhe Shkodr\u00ebs po ashtu \u00ebsht\u00eb e rrafsh\u00ebt dhe me ngjyr\u00eb t\u00eb bardh\u00eb, por dallon pak nga ajo dibrane sepse k\u00ebsula dibrane \u00ebsht\u00eb m\u00eb e gjat\u00eb dhe ajo shkodrane \u00ebsht\u00eb pak m\u00eb e shkurt\u00ebr. Pas vdekjes s\u00eb Sk\u00ebnderbeut, gjenerata e vjet\u00ebr shqiptare e Krahin\u00ebs s\u00eb Dibrave dhe t\u00eb Matit, filluan t\u00eb mbanin k\u00ebsul\u00eb me form\u00ebn e nj\u00ebjt\u00eb, por me ngjyr\u00eb t\u00eb zez\u00eb, n\u00eb shenj\u00eb zie, p\u00ebr vdekjen e Kastriotit e cila tradit\u00eb u ruajt dhe vazhdon t\u00eb ruhet edhe n\u00eb dit\u00ebt tona.<\/p>\n
Nj\u00eb pjes\u00eb e tokave shqiptare q\u00eb njihej me emrin Epir, q\u00eb Sk\u00ebnderbeu krenohej dhe shpesh prezantohej edhe si shqiptar epirotas e q\u00eb sot \u00ebsht\u00eb Shqip\u00ebria e Jugut dhe Cam\u00ebria, kan\u00eb p\u00ebrdorur dhe vazhdojn\u00eb t\u00eb p\u00ebrdorin k\u00ebsula t\u00eb bardha t\u00eb rrumbullakta si k\u00ebsulat dardano-kosovare, por dallimi \u00ebsht\u00eb aty se k\u00ebta lloj k\u00ebsulash jan\u00eb shum\u00eb m\u00eb t\u00eb gjata se ata kosovare.<\/p>\n
Pas vdekjes s\u00eb Sk\u00ebnderbeut edhe n\u00eb k\u00ebta territore shqiptare, pleqt\u00eb kan\u00eb filluar t\u00eb p\u00ebrdornin k\u00ebsula me ngjyr\u00eb t\u00eb zez\u00eb, n\u00eb shenj\u00eb zije p\u00ebr Kastriotin e q\u00eb dallojn\u00eb nga ata t\u00eb bardhat, sepse jan\u00eb shum\u00eb t\u00eb shkurtra dhe me ngjyr\u00eb t\u00eb zez\u00eb. K\u00ebsula shqiptare, me t\u00eb tri format e saja, \u00ebsht\u00eb p\u00ebrdorur nga pellazgo-ilir\u00ebt n\u00eb lasht\u00ebsi, n\u00eb koh\u00ebn e ilir\u00ebve t\u00eb udh\u00ebhequr nga mbret\u00ebrit Bardhyli, Agroni, Teuta e Genti, pastaj n\u00ebn sundimin romak e Bizantin mbi 1000 vjet, n\u00eb shek.13-14 t\u00eb pushtuar nga Kral Millutini e Car Dushani. Pas Dushanit vijn\u00eb Osmanet, ku plisi shqiptar vazhdon te q\u00ebndroj\u00eb dhe t\u00eb mos zhduket edhe 600 vjet t\u00eb tjera. N\u00eb 100 vitet e fundit u pushtua dhe sundua nga serb\u00ebt por nuk u dor\u00ebzua.<\/p>\n
Nga hulumtimet dhe analizat e pikturave dhe skulpturave t\u00eb lashta, ku e hasim k\u00ebsul\u00ebn shqiptare me tre format e saja, kemi zbuluar dhe v\u00ebrtetuar se k\u00ebsul\u00ebn shqiptare me t\u00eb nj\u00ebjtat forma e hasim t\u00eb gdhendur edhe te pllakat e varreve shqiptare, qofshin ata varre t\u00eb koh\u00ebs osmane, ku mbishkrimet jan\u00eb n\u00eb gjuh\u00ebn osmane, ose edhe shum\u00eb m\u00eb von\u00eb, kur mbi pllakat e varreve fillojn\u00eb t\u00eb p\u00ebrdoren shkronjat me alfabetin shqip.<\/p>\n
Kjo tregon dhe v\u00ebrteton se p\u00ebr pellazgo- iliro-shqiptar\u00ebt, k\u00ebsula e bardh\u00eb, q\u00eb nga lasht\u00ebsia ka qen\u00eb simbol i shenjt\u00eb, nj\u00eblloj si q\u00eb ka qdn\u00eb edhe shqiponja, t\u00eb cil\u00ebve Ilir\u00ebt, bashk\u00eb me gjarprin (Ilyrios) diellin, h\u00ebn\u00ebn e yjet, u kan\u00eb besuar si per\u00ebndi. Shqiptari e ka pranuar besimin Islam, por n\u00eb asnj\u00eb moment nuk i ka harruar dhe nuk i ka nxjerr\u00eb jasht\u00eb p\u00ebrdorimet simbolet e lashta fetaro-komb\u00ebtare, shqiponj\u00ebn dhe k\u00ebsul\u00ebn e bardh\u00eb. Pra shqiptari ka dashur q\u00eb K\u00ebsula shqiptare ta prezantoi dhe p\u00ebrfaq\u00ebsoi at\u00eb edhe te varri. Ja disa fotografi t\u00eb k\u00ebsulave shqiptare si duken sot, si jan\u00eb dukur n\u00eb Lasht\u00ebsi, n\u00eb Mesjet\u00eb dhe te pllaka e varrit, n\u00eb koh\u00ebn pasi ata e kan\u00eb pranuar fen\u00eb Islame e deri ne dit\u00ebt tona.<\/p>\n
K\u00ebsula shqiptaro-dibrane n\u00eb lasht\u00ebsi dhe te pllaka e varrit, ja disa skulptura t\u00eb lashta t\u00eb koh\u00ebs pellazgo-ilire me k\u00ebsul\u00ebn (\u00e7elesh\u00ebn) shqiptare-dibrano-k\u00ebr\u00e7ovare. Nga krahasimi q\u00eb b\u00ebjm\u00eb me k\u00ebsulat e sotme, vim\u00eb n\u00eb p\u00ebrfundim se ata jan\u00eb krejt\u00ebshit t\u00eb nj\u00ebjta dhe nuk kan\u00eb asnj\u00ebfar\u00eb ndryshimi as te forma e as te madh\u00ebsia. Forma e k\u00ebsul\u00ebs shqiptare-dibrano k\u00ebr\u00e7ovare nuk ka ndryshuar nd\u00ebr shekuj.<\/p>\n
K\u00ebsula (\u00e7elesha) shqiptare e rrafsh\u00ebt, n\u00eb lasht\u00ebsi \u00ebsht\u00eb p\u00ebrdorur n\u00eb shtetin Ilir t\u00eb Teut\u00ebs dhe shtetin Ilir-Penestia me kryeqytet Uscana. N\u00eb kuad\u00ebr t\u00eb Penestis\u00eb, bashk\u00eb me K\u00ebr\u00e7ov\u00ebn, ka hyr\u00eb edhe Krusheva, Prilepi, Manastiri, Struga, Dibra, Mavrova. N\u00eb koh\u00ebn e Sk\u00ebnderbeut ky territor \u00ebsht\u00eb quajtur \u201cKrahina e Dibrave\u201d dhe ky sht\u00eb shkaku q\u00eb sot kjo k\u00ebsul\u00eb njihet edhe me emrin,\u201dk\u00ebsula dibrane\u201d. Foto posht\u00eb, grup i k\u00ebng\u00ebtar\u00ebve t\u00eb K\u00ebr\u00e7ov\u00ebs me veshjen shqiptare dhe k\u00ebsul\u00ebn dibrano k\u00ebr\u00e7ovare, e ruajtur brez pas brezi, nga lasht\u00ebsia deri m\u00eb sot.<\/p>\n
K\u00ebsi varresh gjinden n\u00eb t\u00eb gjitha vendbanimet shqiptare, q\u00eb i takojn\u00eb koh\u00ebs Osmane por q\u00eb jan\u00eb varre t\u00eb shqiptar\u00ebve. Ajo q\u00eb i dallon dhe v\u00ebrteton se jan\u00eb varre shqiptare, \u00ebsht\u00eb pllaka e varrit te koka, ku n\u00eb pjes\u00ebn e sip\u00ebrme t\u00eb pllak\u00ebs \u00ebsht\u00eb e gdhendur k\u00ebsula shqiptare dibrano-k\u00ebr\u00e7ovare. N\u00ebse b\u00ebjm\u00eb nj\u00eb matje, do t\u00eb shohim se gjat\u00ebsia dhe gjer\u00ebsia aspak nuk ndryshojn\u00eb nga k\u00ebsulat origjinale, q\u00eb vazhdojn\u00eb t\u00eb p\u00ebrdoren edhe sot n\u00eb k\u00ebta treva shqiptare.<\/p>\n
Varr i shqiptarit q\u00eb i takon vitit 1947, p\u00ebr nga forma nuk ndryshon nga varret shqiptare t\u00eb viteve 1700, 1800, 1900. Dallimi \u00ebsht\u00eb te mbishkrimi q\u00eb \u00ebsht\u00eb n\u00eb gjuh\u00ebn shqipe kurse te varret shqiptare t\u00eb koh\u00ebs osmane, edhe pse jan\u00eb varre shqiptare, jan\u00eb t\u00eb shkruar n\u00eb gjuh\u00ebn osmane. Edhe sot, n\u00eb K\u00ebr\u00e7ov\u00eb me rrethin\u00eb, pllaka q\u00eb vendoset te koka e t\u00eb vdekurit burr\u00eb, vazhdon ta emitoj\u00eb k\u00ebsul\u00ebn e bardh\u00eb dibrano-k\u00ebr\u00e7ovare.<\/p>\n
At\u00eb e v\u00ebrteton edhe varri, lart\u00eb n\u00eb foto, i cili ende \u00ebsht\u00eb i pa rregulluar me pllaka mermeri por d\u00ebrrasa q\u00eb i \u00ebsht\u00eb vendosur te koka t\u00eb vdekurit ka form\u00ebn e k\u00ebsul\u00ebs shqiptare k\u00ebr\u00e7ovare. N\u00eb foto majtas, \u00ebsht\u00eb p\u00ebrmendorja e nj\u00eb shqiptari shum\u00eb t\u00eb madh, Dervish Hima, e ngritur n\u00eb Strug\u00eb, me k\u00ebsul\u00ebn e bardh\u00eb shqiptaro-dibrane dhe foto n\u00eb t\u00eb djatht\u00eb \u00ebsht\u00eb varri i nj\u00eb shqiptari po ashtu t\u00eb madh, nga K\u00ebr\u00e7ova, Bazi Qerim Kamerrit me gurin q\u00eb prezenton k\u00ebsul\u00ebn shqiptare dibrano-k\u00ebr\u00e7ovare. Edhe sot, K\u00ebr\u00e7ova me rrethin\u00eb, ka nj\u00eb ligj t\u00eb pa shkruar, sipas t\u00eb cilit ligj, pllaka q\u00eb vendoset te koka e t\u00eb vdekurit burr\u00eb, vazhdon ta emitoj\u00eb k\u00ebsul\u00ebn e bardh\u00eb dibrano- k\u00ebr\u00e7ovare. Kjo shihet edhe nga fotografit\u00eb e postuara m\u00eb lart\u00eb.<\/p>\n
N\u00ebse e krahasojm\u00eb Plisin (Kapu\u00e7i) Dardano-Kosovar n\u00eb kok\u00ebn e heroit legjendar, Isa Boletini esht\u00eb plot\u00ebsisht i njejt\u00eb p\u00ebr nga forma, madh\u00ebsia dhe ngjyra me plisat n\u00eb kokat e skulpturave antike Pellazgo-Ilire, pra, shekujt e shumt\u00eb dhe rob\u00ebruesit e ndrysh\u00ebm q\u00eb kan\u00eb kaluar mbi pellazgo-iliro-shqiptar\u00ebt, nuk kan\u00eb ndikuar q\u00eb ata ta humbin plisin e tyre t\u00eb shenjt\u00eb. N\u00eb baz\u00eb t\u00eb krahasimit, vim\u00eb n\u00eb p\u00ebrfiundim dhe e v\u00ebrtetojm\u00eb lasht\u00ebsin\u00eb e Plisit Dardano-Kosovar.<\/p>\n
Fotografia n\u00eb t\u00eb majt\u00eb prezanton pllak\u00ebn e varrit e cila esht\u00eb e vendosur te koka e t\u00eb vdekurit e q\u00eb plot\u00ebsisht ka form\u00ebn e plisit shum\u00eb t\u00eb lasht\u00eb dardano \u2013 kosovar. Kjo lloj forme e kapu\u00e7it plot\u00ebsisht e v\u00ebrteton tez\u00ebn se personi i vdekur e q\u00eb dergjet n\u00eb at\u00eb varr, ka qen\u00eb shqiptar\u00eb, e ka mbajtur plisin derisa ka qen\u00eb i gjall\u00eb dhe ka l\u00ebn\u00eb amanet q\u00eb plisi ta prezentoi edhe te Guri i varrit, i cili gur\u00eb \u00ebsht\u00eb plot\u00ebsisht\u00eb identik me Plisin e prisit shqiptar\u00eb \u2013 Is\u00eb Boletinit dhe luft\u00ebtar\u00ebve t\u00eb Kosov\u00ebs, Shote e Hazem Galica.<\/p>\n
Fotografia lart\u00eb n\u00eb t\u00eb majt\u00eb, esht\u00eb nj\u00eb skulptur\u00eb antike me plisin e mb\u00ebshtjellur si rugovasit dhe n\u00eb dy fotot tjera shihen rugovasit me shallin e tyre rreth plisit. N\u00eb popullat\u00eb njihet si Kapu\u00e7i me Shallin e Rugov\u00ebs, sepse ky lloj shalli nuk p\u00ebrdoret n\u00eb Llap e Drenic\u00eb dhe pjes\u00ebt tjera t\u00eb Dardanis\u00eb. Fotografia lart\u00eb majtas, \u00ebsht\u00eb guri i varrit te koka e t\u00eb vdekurit, ku \u00ebsht\u00eb i gdhendur Plisi dardano-kosovar e q\u00eb esht\u00eb i mbeshtjellur me shallin e Rugov\u00ebs. Dy fotografit\u00eb tjera prezentojn\u00eb kok\u00ebn shqiptare me kapu\u00e7in dardano kosovar\u00eb t\u00eb mb\u00ebshtjellur me shallin e Rugov\u00ebs i cili shall p\u00ebrdoret dhe ruhet edhe sot n\u00eb Rugov\u00eb. Thuhet se shalli esht\u00eb p\u00ebrdorur dhe ka sh\u00ebrbyer si mbules\u00eb \u201c\u00e7efin\u201d i trupit t\u00eb shqiptarit n\u00ebse ai kishte mbetur i vrar\u00eb n\u00eb luft\u00eb.<\/p>\n
N\u00eb t\u00eb majt\u00eb esht\u00eb skulptura e lasht\u00eb pellazgo ilire me k\u00ebsul\u00ebn shqiptare te Qam\u00ebris\u00eb dhe Shqip\u00ebris\u00eb s\u00eb Jugut. Djathtas jan\u00eb k\u00ebng\u00ebtar\u00ebt e Lab\u00ebris\u00eb me k\u00ebsul\u00ebn labe-qame.<\/p>\n
Nga hulumtimet dhe analizat e pikturave dhe skulpturave t\u00eb lashta ku e hasim k\u00ebsul\u00ebn shqiptare me tre format e saj, kemi zbuluar dhe v\u00ebrtetuar se k\u00ebsul\u00ebn shqiptare me t\u00eb nj\u00ebjtat forma e hasim t\u00eb gdhendur edhe te pllakat e varreve shqiptare, qofshin ato varre t\u00eb koh\u00ebs osmane, ku mbishkrimet jan\u00eb n\u00eb gjuh\u00ebn osmane, ose edhe shum\u00eb m\u00eb von\u00eb kur mbi pllakat e varreve fillojn\u00eb t\u00eb p\u00ebrdoren shkronjat me alfabetin shqip.<\/p>\n
Nga Dr. Sc. Ilmi VELIU<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
K\u00ebsula (kapu\u00e7i-\u00e7elesha) shqiptare \u00ebsht\u00eb e lasht\u00eb sa edhe vet\u00eb shqiptar\u00ebt. At\u00eb e hasim n\u00eb piktura<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":69964,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"class_list":["post-15741","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-letersi"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kercova.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/15741","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/kercova.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kercova.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kercova.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kercova.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=15741"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/kercova.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/15741\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kercova.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/69964"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kercova.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=15741"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kercova.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=15741"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kercova.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=15741"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}