{"id":130031,"date":"2026-04-30T14:55:29","date_gmt":"2026-04-30T12:55:29","guid":{"rendered":"https:\/\/kercova.net\/?p=130031"},"modified":"2026-04-30T14:55:29","modified_gmt":"2026-04-30T12:55:29","slug":"manastiri-dikur-qender-e-levizjes-kombetare-shqiptare-por-sot","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kercova.net\/?p=130031","title":{"rendered":"Manastiri: Dikur qend\u00ebr e l\u00ebvizjes komb\u00ebtare shqiptare por sot ?"},"content":{"rendered":"<p>N\u00eb vitin 1908, n\u00eb koh\u00ebn e Kongresi i Alfabetit, Manastiri num\u00ebronte 87.532 banor\u00eb, prej t\u00eb cil\u00ebve rreth 31 mij\u00eb ose 35.4% ishin shqiptar\u00eb. Si qend\u00ebr vilajeti, qyteti kishte nj\u00eb r\u00ebnd\u00ebsi t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb strategjike dhe politike: aty ishte vendosur Korparmata e Tret\u00eb e Perandoris\u00eb Osmane dhe vepronin 12 konsuj t\u00eb shteteve m\u00eb t\u00eb fuqishme europiane.<\/p>\n<p>Ky pozicion e ktheu Manastirin n\u00eb nj\u00eb qend\u00ebr t\u00eb gjall\u00eb aktivitetesh politike dhe kulturore, ku vepronin jo vet\u00ebm shqiptar\u00ebt, por edhe popuj t\u00eb tjer\u00eb. Sipas burimeve historike, rilind\u00ebsit shqiptar\u00eb gjet\u00ebn n\u00eb k\u00ebt\u00eb qytet strehim t\u00eb sigurt dhe mund\u00ebsi p\u00ebr organizim, duke qen\u00eb t\u00eb p\u00ebrfshir\u00eb edhe n\u00eb institucionet shtet\u00ebrore dhe ushtarake osmane.<\/p>\n<p>Organizimi i l\u00ebvizjes komb\u00ebtare<br \/>\nN\u00eb vitin 1905 u themelua Komiteti i Fsheht\u00eb p\u00ebr \u00c7lirimin e Shqip\u00ebris\u00eb, i cili m\u00eb pas ngriti n\u00ebnkomitete n\u00eb t\u00eb gjitha qytetet shqiptare n\u00eb Shqip\u00ebri dhe Kosov\u00eb. Pak muaj para Kongresit t\u00eb Alfabetit, u krijua edhe Klubi qendror \u201cBashkimi\u201d, me mision bashkimin e klubeve shqiptare brenda dhe jasht\u00eb vendit dhe organizimin e kongresit historik.<\/p>\n<p>Historiani Reshat Nexhipi e cil\u00ebson k\u00ebt\u00eb periudh\u00eb si \u201cepok\u00eb t\u00eb art\u00eb\u201d p\u00ebr shqiptar\u00ebt, duke theksuar se reagimi i organizuar pas shpalljes s\u00eb Hyrijetit ishte vendimtar p\u00ebr zhvillimet komb\u00ebtare.<\/p>\n<p>Roli i shtypshkronj\u00ebs dhe figurave komb\u00ebtare<br \/>\nNj\u00eb ndikim t\u00eb madh pati edhe shtypshkronja e familjes Qiriazi, e cila botoi mbi 300 mij\u00eb libra dhe kontribuoi n\u00eb ruajtjen e gjuh\u00ebs shqipe n\u00eb shkolla, kisha dhe xhami.<\/p>\n<p>N\u00eb k\u00ebt\u00eb periudh\u00eb spikat\u00ebn edhe figura t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme si Bajo Topulli dhe Halit Vreto B\u00ebrzeshta, t\u00eb cil\u00ebt luajt\u00ebn rol ky\u00e7 n\u00eb organizimin e l\u00ebvizjes komb\u00ebtare.<br \/>\nSipas Nexhipit, edhe vet\u00eb shpallja e Pavar\u00ebsis\u00eb s\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb i ka rr\u00ebnj\u00ebt n\u00eb Manastir: \u201cAty u gatua ajo buk\u00eb\u201d, shprehet ai.<\/p>\n<p>Nga periudha e art\u00eb n\u00eb nj\u00eb realitet t\u00eb zymt\u00eb<br \/>\nPas luft\u00ebrave ballkanike, situata p\u00ebr shqiptar\u00ebt ndryshoi rr\u00ebnj\u00ebsisht. Filloi nj\u00eb periudh\u00eb represioni, masakrash dhe shp\u00ebrnguljesh masive drejt Turqis\u00eb, sidomos p\u00ebr shqiptar\u00ebt mysliman\u00eb.<br \/>\nEdhe shqiptar\u00ebt ortodoks\u00eb u p\u00ebrball\u00ebn me asimilim t\u00eb detyruar p\u00ebrmes kish\u00ebs dhe martesave t\u00eb imponuara, duke humbur gradualisht identitetin dhe gjuh\u00ebn.<\/p>\n<p>Lufta dhe pasojat e saj<br \/>\nGjat\u00eb Lufta Nacional\u00e7lirimtare, shqiptar\u00ebt e Manastirit mor\u00ebn pjes\u00eb aktive. Nd\u00ebr figurat e para ishin Nafi Sulejmani dhe Fahri Ibrahimi, ky i fundit i vrar\u00eb duke mbrojtur flamurin.<br \/>\nMegjithat\u00eb, pas luft\u00ebs, politika shtet\u00ebrore vazhdoi t\u00eb jet\u00eb diskriminuese. Nga viti 1953 deri n\u00eb 1965, rreth 38 mij\u00eb mysliman\u00eb u shp\u00ebrngul\u00ebn n\u00eb Turqi, shumica shqiptar\u00eb.<\/p>\n<p>Diskriminimi dhe shp\u00ebrnguljet<br \/>\nPresioni ndaj shqiptar\u00ebve vazhdoi edhe m\u00eb von\u00eb. Pas vitit 1981, autoritetet kufizuan t\u00eb drejt\u00ebn e pron\u00ebsis\u00eb p\u00ebr shqiptar\u00ebt, duke nxitur shp\u00ebrngulje t\u00eb reja, k\u00ebt\u00eb her\u00eb drejt Australis\u00eb.<br \/>\nPluralizmi politik u prit fillimisht me shpres\u00eb, por zhvillimet e m\u00ebvonshme soll\u00ebn p\u00ebr\u00e7arje dhe dob\u00ebsim t\u00eb m\u00ebtejsh\u00ebm t\u00eb komunitetit shqiptar n\u00eb Manastir.<\/p>\n<p>Gjendja sot dhe nj\u00eb simbol i r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm<br \/>\nSot, shqiptar\u00ebt n\u00eb Manastir p\u00ebrballen me margjinalizim dhe munges\u00eb p\u00ebrfaq\u00ebsimi. Shum\u00eb prej tyre shohin emigrimin si t\u00eb vetmen zgjidhje p\u00ebr nj\u00eb jet\u00eb m\u00eb t\u00eb mir\u00eb.<br \/>\nNj\u00eb nga arritjet e pakta t\u00eb viteve t\u00eb fundit mbetet Muzeu i Alfabetit, q\u00eb simbolizon kontributin historik t\u00eb Manastirit n\u00eb zhvillimin e gjuh\u00ebs dhe identitetit shqiptar.<\/p>\n<p>\/orashqiptare<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>N\u00eb vitin 1908, n\u00eb koh\u00ebn e Kongresi i Alfabetit, Manastiri num\u00ebronte 87.532 banor\u00eb, prej t\u00eb<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":101051,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-130031","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-lajme-nga-maqedonia"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kercova.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/130031","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/kercova.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kercova.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kercova.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kercova.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=130031"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/kercova.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/130031\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kercova.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/101051"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kercova.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=130031"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kercova.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=130031"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kercova.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=130031"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}